Hikâye modu

Nedimeler

Diego Velázquez · 1656 · Tuval üzerine yağlı boya · 320.3 x 279.1 cm · Museo Nacional del Prado

Velázquez, kimin kime baktığı sorusu etrafında bir kraliyet portresi kurar.

Diego Velázquez’in Nedimeler tablosu: geniş beyaz elbiseli, sarışın küçük bir prenses, yüksek ve loş bir saray odasında ona doğru eğilen iki nedimenin arasında duruyor; solda ressam devasa bir tuvalin başında, sağ önde bir cüce ve yere uzanmış iri bir köpek, arka duvarda bir ayna ve aydınlık bir kapı aralığında bir adam görülüyor. — Nedimeler, Diego Velázquez, 1656. Wikimedia Commons · Diego Velázquez · Nedimeler · 1656 · Museo Nacional del Prado · Kamu malı

Geniş bir atölye, İnfanta Margarita’nın çevresinde açılır.
Beyazlar içindeki infanta iki görevlinin arasında durur.
Velázquez, soldaki yüksek tuvalin yanında duraklar.
Kral ve kraliçe yalnızca arka duvardaki aynada görünür.
José Nieto, grubun arkasındaki aydınlık kapıda duraklar.
Bazı figürler dışarıya bakarak bizi odaya çeker.

Nedimeler, Diego Velázquez’in 1656 tarihli, genç İnfanta Margarita’yı nedimeleri ve saray hizmetkârları arasında, devasa bir tuvalin başındaki ressamın kendisiyle ve bir aynada yansıyan kral ile kraliçeyle birlikte gösteren tablosudur; Madrid’deki Museo del Prado’da sergilenir.

Nedimeler tablosu neyi gösteriyor?

Oda, İnfanta Margarita’nın, görevlilerinin ve çalışan bir ressamın çevresinde açılır. Sağdan giren ışık, figürleri derin iç mekâna karşı belirginleştirir. Bir karşılaşmanın ortasına gelmiş gibiyizdir.

Velázquez, Nedimeler’i 1656’da yaptı. Eser bir grup portresini, atölye sahnesini ve bakma eylemine ilişkin bir soruyu bir araya getirir. Kişiler tanınabilir, ama tam olarak ne olduğu farklı yorumlara açık kalır.

Tablonun sahibi Museo del Prado, eserin 1656’da Madrid Alcázarı’ndaki Cuarto del Príncipe’de, yani tam da gösterdiği odada yapıldığını açıklar. İnfantanın çevresindeki kişilerin çoğunu sanat yazarı Antonio Palomino tanımlamıştır; Palomino’nun 1724’te yayımlanan İspanyol ressamlar tarihi, Nedimeler’e ayrı bir bölüm ayırmıştı ve bu şekilde ele aldığı tek eser buydu. (Museo Nacional del Prado)

Nedimeler’deki kişiler kimler?

İnfanta, görevlilerinin arasında merkeze yakın durur. Biri ona küçük bir kap sunmak için diz çöker, diğeri ona doğru eğilir. Hareketleri, odanın geri kalanını silmeden dikkati çocuğa toplar.

Prado’ya göre infantaya kraliçenin iki menina’sı, yani nedimesi eşlik eder: María Agustina Sarmiento ve Isabel de Velasco. Sağda Mari Bárbola ile bir mastife takılan Nicolasito Pertusato vardır; onların arkasında saray hanımı Marcela de Ulloa bir guardadamas’ın, yani bir refakatçinin yanında durur, mabeyinci José Nieto ise arkadaki kapı aralığında bekler. (Museo Nacional del Prado)

Solda Velázquez, boyalı yüzünü göremediğimiz büyük bir tuvalin yanında durur. Araçları elinde, bir adım geri çekilmiştir. Varlığı, resim yapmayı saray sahnesinin parçasına dönüştürür ve sanatçıya kraliyet hanesinin arasında yer verir.

Velázquez’in göğsündeki kırmızı haç, Santiago Tarikatı’nın nişanıdır; ressam bu nişanı ancak tablo bittikten üç yıl sonra, 1659’da aldı. Palomino’ya göre kral, haçın sanatçının ölümünden sonra eklenmesini emretti; bazıları ise onu Felipe’nin bizzat kendisinin boyadığını söyledi. Velázquez’in kemerinden saraydaki görevlerinin anahtarları sarkar: 1651’de saray mabeyincisi yapılmıştı; bu görev ona itibar kazandırmış, ama resim yapmaya pek az zaman bırakmıştı. (Wikipedia)

José Nieto, arkadaki aydınlık kapı aralığında duraklar. Geliyor mu gidiyor mu kesin olarak bilemeyiz. Çevresindeki ışık, odadan geçen başka bir yol açar ve gözü derinliğe taşır.

Nedimeler’de aynada kim yansıyor?

Kral ve kraliçe arka duvardaki küçük aynada görünür. Yansımaları, görebildiğimiz sahnenin ötesinde bir mekânı düşündürür. Kraliyet çiftinin nerede duruyor olabileceğini ve bakış açımızın onlarınkiyle ilişkisini sorgulamamızı sağlar.

Prado, aynadaki yüzleri sahneyi izleyen, infantanın ebeveynleri IV. Felipe ve Avusturyalı Mariana olarak tanımlar; anı, infanta ile hizmetkârlarının kral ve kraliçenin gelişiyle duraksaması olarak yorumlar. Müzeye göre ayna, tabloyu görme eylemi üzerine bir düşünceye dönüştürür ve izleyicileri resimle gerçeklik arasındaki sınırları ve sahnedeki kendi yerlerini düşünmeye davet eder. (Museo Nacional del Prado)

Kraliyet çiftinin nerede durduğu uzun uzun tartışılmıştır. En yaygın görüşe göre çift, Velázquez’in üzerinde çalıştığı tuval için poz vermektedir; dolayısıyla tablo odayı onların bulunduğu yerden gösterir. Sanat tarihçileri H. W. Janson ve Joel Snyder ise aynanın, Velázquez’in görünmeyen tuvalindeki portreyi yansıttığını öne sürdü. Hiçbir kuram herkesçe kabul görmüş değildir. (Wikipedia)

Figürlerin hepsi aynı yöne bakmaz. Bazıları infantayla ilgilenir, bazıları dışarıya bakar, bazıları da kendi işine dalmış görünür. Düzenleme dikkatle denetlense de bu karışım sahneyi anlık hissettirir.

Nedimeler’e 1656’dan sonra ne oldu?

En eski envanterler tabloyu La Familia (“Aile”) olarak adlandırıyordu. Eser, Alcázar’ı yok eden 1734 yangınında hasar gördü ve infantanın sol yanağını neredeyse tamamen yeniden boyayan saray ressamı Juan García de Miranda tarafından restore edildi. Tuval ayrıca hem soldan hem sağdan kesilerek küçültülmüştür. (Wikipedia)

Tablo kraliyet koleksiyonunda kaldı, Madrid’deki yeni Kraliyet Sarayı’na taşındı ve müze 1819’da kurulduğunda Museo del Prado’ya girdi. Prado’nun kataloğu ona ilk kez 1843’te Las Meninas (Nedimeler) adını verdi. Boyutu, önemi ve değeri nedeniyle tablo sergiler için ödünç verilmez. (Wikipedia)

Nedimeler neden bu kadar ünlü?

Prado, odayı Batı sanatında resmedilmiş en inandırıcı mekânlardan biri, tabloyu da Velázquez’in benzerliğin ötesine geçerek yaşamın kendisini sezdirdiği yanılsamacılığa doğru atılmış kesin bir adım olarak niteler. Palomino’dan bu yana başyapıt statüsünü hiç yitirmemiştir; pek az tablo bu kadar çok ve bu kadar çeşitli yoruma konu olmuştur. (Museo Nacional del Prado)

Sanatçılar o günden beri ona yanıt verdi. İtalyan ressam Luca Giordano onu “resmin teolojisi” olarak nitelendirdi, Francisco Goya 1778’de ondan bir asitli gravür baskı yaptı, Pablo Picasso ise 1957’nin ağustos ile aralık ayları arasında tablonun ve figürlerinin 58 yorumunu resmetti; bu eserler bugün Barselona’daki Museu Picasso’da bir salonu doldurur. (Wikipedia)

Resim, görünen odayı önündeki mekânla bağlar. Tuvalin görünmeyen yüzü, ayna ve dışarıya dönük bakışlar kendi konumumuzu sorgulatır. Saraya bakarken onun görüş alanına girmiş olabileceğimizi de hissederiz.