Chế độ câu chuyện
Ivan Hung đế và con trai Ivan
Repin vẽ Ivan Hung đế giữ con trai bị thương trong phòng đỏ tối. Phòng tranh gắn cảnh với câu chuyện của Karamzin; mặt, tay và thảm đem đề tài lịch sử đến gần.
- Ông đang ôm đứa con trai mình vừa đánh.
- Hãy nhìn đôi mắt ông. Như thể cơn thịnh nộ vừa thấy điều nó đã gây ra.
- Gương mặt người con bình thản hơn. Repin muốn nó toát lên sự tha thứ.
- Yêu thương và bạo lực, trong cùng một vòng tay.
- Máu nơi thái dương. Bàn tay người cha không ngăn nổi.
- Nhìn xuống dưới. Một chiếc ủng thêu trên tấm thảm nhàu. Chuyện vừa xảy ra vài giây trước.
- Phía sau họ là bức tường đỏ. Lần đầu trưng bày năm 1885, bức tranh bị cấm trưng bày ba tháng.
- Hãy tưởng tượng bạn ra lệnh được gần như mọi thứ, trừ giây vừa trôi qua.
Ivan Hung đế và con trai Ivan là bức tranh năm 1885 của Ilya Repin vẽ Sa hoàng Ivan IV ôm chặt người con trai đang hấp hối chỉ ít khoảnh khắc sau khi đánh con trong cơn thịnh nộ; tranh được trưng bày tại Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov ở Moskva.
Repin khắc họa Ivan IV ôm người con trai bị thương sau một cuộc đối đầu bạo lực. Hoàn cảnh cái chết của hoàng tử vẫn còn gây tranh luận; bức tranh là cách diễn giải sự kiện, không phải ghi chép của nhân chứng tận mắt chứng kiến.
Repin khắc họa điều gì?
Repin đặt người cha và con trai bị thương bên nhau trong phòng tối. Tên tranh nêu Ivan Hung đế và con trai vào ngày 16 tháng 11 năm 1581. Phòng tranh cho biết họa sĩ theo câu chuyện lịch sử của Karamzin. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Đôi mắt mở to của cha nằm trên râu và áo sẫm. Ánh sáng tập trung vào khuôn mặt; phòng tranh diễn giải biểu cảm được vẽ như sự hối hận sau bạo lực trong câu chuyện của Karamzin.
Vì sao đôi mắt của Ivan gây ấn tượng mạnh đến vậy?
Mặt nhợt của con nghiêng cạnh mặt cha. Hai đầu tạo góc khác nhau: một thẳng, một nghiêng bên. Repin gom sự tương phản vào vùng nhỏ, sáng trong căn phòng tối.
Một cánh tay vòng quanh thân người con. Bàn tay và áo nối hai nhân vật thành một nhóm, với các đường chéo đi qua giữa. Cử chỉ đem lại sự gần gũi về cơ thể cho cảnh lịch sử.
Những vệt đỏ xuất hiện cạnh thái dương người con. Màu này ngắt vùng da sáng và nối chi tiết với câu chuyện bạo lực được phòng tranh thuật lại. Repin đặt vùng nhỏ ấy gần hai đầu đang kề nhau.
Dưới hai nhân vật, một chiếc ủng xanh lam pha lục có họa tiết màu vàng kim. Bề mặt sáng góp vào trang trí đa dạng của thảm. Áo và sàn tạo những nhịp riêng dưới hai khuôn mặt gần nhau.
Các hình thoi đỏ trang trí tường sau hai nhân vật. Những góc lặp lại tương phản với đường cong cơ thể. Phòng tranh nhấn mạnh bề mặt thảm, áo và đồ đạc tạo nên nội thất dày đặc của Repin.
Bức tranh có ý nghĩa gì?
Hãy trở lại hai nhân vật trong phòng tối. Phòng tranh ghi tác phẩm năm 1885, khi Pavel Tretyakov mua từ Repin. Những đầu và tay nối nhau giữ bố cục quanh tâm điểm nhỏ được chiếu sáng.
Vì sao Repin vẽ Ivan Hung đế và con trai Ivan?
Theo hồi ức của chính Repin, được Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov trích dẫn, ý tưởng đến với ông ở Moskva năm 1882, sau một buổi hòa nhạc trình diễn âm nhạc của Nikolai Rimsky-Korsakov. Bộ ba tình yêu, quyền lực và báo thù trong đó cuốn lấy ông mạnh mẽ đến mức ông muốn vẽ một điều gì đó có sức mạnh tương xứng. Bản phác thảo bút chì đầu tiên của ông cho cảnh này cũng có từ cùng năm. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Repin cũng nói về một vệt máu chạy xuyên lịch sử nước Nga, ý ông muốn nói đến năm 1881: vụ ám sát Hoàng đế Alexander II và những cuộc hành quyết sau đó. Đầu tháng 4 năm 1881, ông đến Sankt-Peterburg để chứng kiến cuộc hành quyết những kẻ âm mưu. Phòng trưng bày lưu ý rằng năm 1581, năm ghi trong tựa tranh, vần với năm 1881, nhưng cũng cảnh báo rằng không thể vẽ một đường thẳng từ sự kiện này sang sự kiện kia. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Nhà văn Vsevolod Garshin ngồi làm mẫu cho vị hoàng tử đang hấp hối: Repin muốn gương mặt ông cho biểu cảm của sự tha thứ và nỗi buồn khi rời bỏ cuộc đời. Để vẽ Ivan, ông nghiên cứu người bạn của mình, họa sĩ Grigory Myasoyedov. Trang phục được may tại nhà theo mẫu do chính Repin cắt, và một căn phòng trải thảm trong căn hộ của gia đình được dùng làm phòng của sa hoàng. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Vì sao bức tranh bị cấm?
Bức tranh là tâm điểm của triển lãm lần thứ 13 của nhóm Peredvizhniki, hay nhóm Lưu động, khai mạc tại Sankt-Peterburg năm 1885. Konstantin Pobedonostsev, Tổng công tố Thánh Hội đồng, viết cho Hoàng đế Alexander III rằng ông không thể nhìn bức tranh mà không thấy ghê tởm. Pavel Tretyakov sau đó bị cấm trưng bày tranh trong phòng trưng bày của mình hay phổ biến nó, và từ đó các triển lãm của nhóm Lưu động phải chịu kiểm duyệt. Lệnh cấm kéo dài ba tháng, cho đến khi họa sĩ Alexey Bogolyubov, người thân cận với triều đình, vận động để dỡ bỏ. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Bức tranh đã gặp chuyện gì vào năm 1913 và 2018?
Ngày 16 tháng 1 năm 1913, Abram Balashov, một người Moskva 29 tuổi xuất thân từ gia đình phái Tín đồ Cũ, đã dùng dao rạch tấm toan ba nhát, cắt ngang cả hai gương mặt và khoảng giữa chúng. Nhà phục chế Dmitry Bogoslovsky đã sửa tấm toan, và họa sĩ Igor Grabar, người quản lý mới của phòng trưng bày, cùng ông lên kế hoạch tô lại những chỗ mất bằng màu nước dưới lớp véc-ni. Khi Repin đến vào một ngày Chủ nhật và tự tay vẽ lại các chỗ ấy bằng sơn dầu, Grabar đã rửa sạch lớp sơn mới trước khi nó khô: đến thập niên 1910, bảng màu của Repin đã thay đổi. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Ngày 25 tháng 5 năm 2018, ngay trước giờ đóng cửa, một khách tham quan 37 tuổi đến từ Voronezh đã dùng một cột chắn đập vỡ tấm kính bảo vệ và đánh ba nhát vào giữa tấm toan, trúng hình hoàng tử. Theo phòng trưng bày, các cú đánh đã tránh được gương mặt và bàn tay của cả hai nhân vật, những phần tinh tế nhất và khó phục chế nhất. (Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov)
Theo Wikipedia tiếng Anh, kẻ tấn công bị phạt tù hai năm rưỡi, và sau đợt phục chế quy mô lớn, bức tranh được trưng bày trở lại vào ngày 16 tháng 12 năm 2024. (Wikipedia)
Đọc sâu hơn: vì sao Repin vẽ bức tranh, số phận của nó về sau, và ý nghĩa
Thông tin tác phẩm
- Tên tác phẩm: Ivan Hung đế và con trai Ivan
- Họa sĩ: Ilya Repin
- Niên đại: 1885
- Chất liệu: Sơn dầu trên vải
- Kích thước: 199,5 x 254 cm
- Nơi lưu giữ: Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov
Vì sao Repin vẽ Ivan Hung đế ngay sau khi ông đánh con trai mình?
Đôi mắt mở trừng trừng. Một bàn tay ấn lên mái đầu đẫm máu của con trai. Ivan Hung đế và con trai Ivan của Repin là bức tranh đã xem một lần thì không thể quên. Nhưng vì sao ông lại chọn vẽ một cảnh khủng khiếp như vậy? Trước hết cần nhớ một điều: hoàn cảnh cái chết của hoàng tử đến nay vẫn còn tranh cãi, và bức tranh là một sự diễn giải, không phải lời kể của nhân chứng.
Theo hồi ức của chính Repin được Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov trích dẫn, ý tưởng đến với ông ở Moskva năm 1882, sau một buổi hòa nhạc các tác phẩm của Nikolai Rimsky-Korsakov. Ông bị cuốn hút bởi bộ ba tình yêu, quyền lực và báo thù trong âm nhạc ấy, và muốn vẽ một tác phẩm có sức mạnh tương tự. Bản phác thảo bút chì đầu tiên của ông cũng ra đời ngay năm đó.
Repin còn nói như thể có một vệt máu chảy xuyên suốt lịch sử nước Nga. Ông nghĩ đến năm 1881: vụ ám sát Sa hoàng Alexander II và những cuộc hành quyết sau đó. Đầu tháng 4 năm ấy, Repin đến Sankt-Peterburg và tận mắt chứng kiến cuộc hành quyết những kẻ chủ mưu. Năm 1581 trong nhan đề tiếng Nga của bức tranh và năm 1881 vọng vào nhau cách đúng ba trăm năm. Tuy vậy, phòng trưng bày lưu ý rằng không thể nối thẳng hai sự kiện này với nhau.
Việc chọn người mẫu cũng cho thấy ý đồ của ông. Với vị hoàng tử đang hấp hối, ông chọn nhà văn Vsevolod Garshin, vì muốn có một gương mặt thể hiện sự tha thứ và nỗi buồn khi rời bỏ thế gian. Còn để vẽ Ivan, ông nghiên cứu người bạn của mình, họa sĩ Grigory Myasoyedov.
Nguồn: museum.tretyakov.ru
Về sau ra sao: một lệnh cấm, và hai lần tấn công tấm toan
Năm 1885, bức tranh là tâm điểm của cuộc triển lãm lần thứ 13 của nhóm Lưu động (Peredvizhniki) tại Sankt-Peterburg. Nhưng Konstantin Pobedonostsev, Tổng Kiểm sát viên Thánh Hội đồng, đã viết thư cho Hoàng đế Alexander III rằng ông không thể nhìn bức tranh mà không thấy ghê tởm. Pavel Tretyakov bị cấm trưng bày bức tranh trong phòng tranh của mình cũng như in lại nó, và từ đó các cuộc triển lãm của nhóm Lưu động phải chịu kiểm duyệt. Lệnh cấm kéo dài ba tháng và cuối cùng được dỡ bỏ nhờ nỗ lực của Alexei Bogolyubov, một họa sĩ thân cận với triều đình.
Nhát dao đầu tiên chạm vào tấm toan ngày 16 tháng 1 năm 1913. Abram Balashov, một người Moskva 29 tuổi xuất thân từ gia đình Tín đồ Cựu nghi, đã rạch bức tranh ba nhát, các vết cắt chạm tới cả hai gương mặt và khoảng giữa chúng. Nhà phục chế Dmitry Bogoslovsky sửa lại tấm toan, còn họa sĩ Igor Grabar, người vừa được bầu làm ủy viên quản trị phòng tranh, dự định lấp những chỗ mất bằng màu nước dưới lớp vecni. Rồi một ngày Chủ nhật, chính Repin đến và vẽ lại những vùng đó bằng sơn dầu. Grabar đã rửa sạch lớp sơn ấy trước khi nó kịp khô: đến những năm 1910, bảng màu của Repin đã khác xưa.
Rồi ngày 25 tháng 5 năm 2018, ngay trước giờ đóng cửa, một người đàn ông 37 tuổi đến từ Voronezh dùng cột chắn đập vỡ kính bảo vệ và giáng ba cú vào giữa tấm toan, vào hình hoàng tử. Theo phòng trưng bày, những cú đánh đã không trúng gương mặt và bàn tay của hai nhân vật, những phần tinh tế nhất và khó phục chế nhất. Theo bài viết trên Wikipedia tiếng Anh, người đàn ông bị kết án hai năm rưỡi tù, và sau quá trình phục chế công phu, bức tranh được trưng bày trở lại ngày 16 tháng 12 năm 2024.
Một bức tranh về thứ bạo lực không thể vãn hồi lại chính nó hai lần bị tấn công. Có thể đó chỉ là trùng hợp, nhưng sự thật ấy thật nặng nề.
Nguồn: museum.tretyakov.ru · en.wikipedia.org
Tóm lại: không quyền lực nào quay ngược được một giây
Ivan Hung đế và con trai Ivan không vẽ khoảnh khắc cú đánh giáng xuống, mà vẽ khoảnh khắc ngay sau đó. Cơn thịnh nộ nhận ra điều mình đã gây ra, và sự hối hận đến muộn chỉ một tích tắc. Repin đã bắt được giây phút ấy trong đôi mắt mở trừng trừng và trong bàn tay ấn lên đầu con trai, như muốn chặn dòng máu lại.
Quyền lực dù lớn đến đâu, không ai có thể quay ngược một giây. Bị cấm, bị rạch, bị đập, vậy mà vẫn được phục chế và trở về phòng trưng bày, bức tranh này không ngừng buộc người xem đối diện với sự thật tàn nhẫn ấy.
Tóm lược các chi tiết
Ivan Hung đế và con trai Ivan ở đâu?
Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov · Moskva
Nguồn và đọc thêm
- Ivan Hung đế và con trai Ivan — Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov
- Thuyết minh của bảo tàng — Phòng trưng bày Nhà nước Tretyakov
- Tiểu sử họa sĩ: Ilya Repin (Wikipedia)
- Ivan Hung đế và con trai Ivan (Wikipedia)