બુરજની સીડી પર મુલાકાત

‘બુરજની સીડી પર મુલાકાત’ વધુ ઊંડાણથી: હેલ્લેલિલ અને હિલ્ડેબ્રાન્ડની કથાનો અંત, પછી શું થયું અને તેનો અર્થ

કલાકૃતિ પરિચય

• શીર્ષક: બુરજની સીડી પર મુલાકાત
• કલાકાર: ફ્રેડરિક વિલિયમ બર્ટન
• તારીખ: 1864
• માધ્યમ: કાગળ પર જળરંગ અને ગ્વાશ
• કદ: 95.5 x 60.8 cm
• સંગ્રહ: નેશનલ ગૅલરી ઑફ આયર્લૅન્ડ

હેલ્લેલિલ અને હિલ્ડેબ્રાન્ડની કથા કેવી રીતે પૂરી થાય છે? બર્ટને ન દોરેલી કરુણાંતિકા

સીડી પર એકબીજાની પાસેથી પસાર થતાં, બખ્તર પહેરેલો એક પુરુષ પોતાની પ્રેમિકાનો હાથ નજીક ખેંચે છે અને તેની બાંય ચૂમે છે. દેખાવમાં આ એક મધુર પ્રેમદૃશ્ય છે, પણ કથાનો એક આગળનો ભાગ છે જે ચિત્ર બતાવતું નથી. બર્ટને આ વિષય એક મધ્યયુગીન ડૅનિશ લોકગીતમાંથી લીધો હતો: યુવતી હેલ્લેલિલ અને તેના રક્ષક હિલ્ડેબ્રાન્ડનો પ્રેમ.

તેમના પ્રેમના માર્ગમાં એક નિર્ણાયક અવરોધ હતો: હેલ્લેલિલના પિતા. લોકગીતમાં તેઓ આ સંબંધનો વિરોધ કરે છે અને હિલ્ડેબ્રાન્ડ પર હુમલાનો આદેશ આપે છે, અને આ હિંસાનો અંત પ્રેમીના મૃત્યુમાં આવે છે. આ અંત જાણતાં જ ચિત્રની મીઠાશનો અર્થ સાવ બદલાવા લાગે છે.

બર્ટને એ હિંસક દૃશ્ય ન પસંદ કર્યું. તેમણે એવું આલિંગન દોર્યું જે યુગલની છેલ્લી મુલાકાત જેવું લાગી શકે. હેલ્લેલિલ મોં ફેરવી લે છે અને તેનું શરીર સીડી પર આગળ નીકળી ચૂક્યું છે, છતાં તેનો હાથ હિલ્ડેબ્રાન્ડના હાથમાં રહી જાય છે. હિલ્ડેબ્રાન્ડ તેના હોઠ નહીં, તેની બાંય ચૂમે છે. અંતને મનમાં રાખીને ફરી જુઓ, તો આ નાનકડો સ્પર્શ વિદાયની એક વિધિ જેવો લાગવા માંડે છે.

બખ્તર અને લાલ અંગરખું તેને યુદ્ધની દુનિયાનો માણસ ઠેરવે છે. છતાં અહીં તે માત્ર આ સંયમિત હાવભાવ જ આપી શકે છે. સાંકડી પથ્થરની સીડી બંનેને સ્પર્શી શકાય એટલા નજીક લાવે છે, પણ સાથે રહેવાની જગ્યા લગભગ છોડતી નથી. ચિત્ર અંત કહ્યા વિના તેનો અનુભવ કરાવી દે છે, અને એ જ તેનું શાંત કૌશલ છે.

સ્રોત: onlinecollection.nationalgallery.ie · en.wikipedia.org

પછી શું થયું: આયર્લૅન્ડનું સૌથી પ્રિય ચિત્ર, અને જોવામાં સૌથી મુશ્કેલ પણ

1864માં દોરાયેલું આ જળરંગ ચિત્ર આજે નેશનલ ગૅલરી ઑફ આયર્લૅન્ડની માલિકીનું છે અને તેને આયર્લૅન્ડનું સૌથી પ્રિય ચિત્ર કહેવાયું છે. એક અભાગી પ્રેમનું ચિત્ર આખા દેશનું લાડકું બની ગયું.

છતાં તેને જોવું સહેલું નથી. તેને સામાન્ય રીતે એક અંધારા કબાટમાં રખાય છે, જે અઠવાડિયામાં ફક્ત બે કલાક માટે ખૂલે છે. વિખૂટાં પડેલાં પ્રેમીઓ ભાગ્યે જ દર્શન આપે છે, માત્ર કથામાં જ નહીં, સંગ્રહાલયમાં પણ.

જો તમને કબાટ ખુલ્લો મળે, તો પહેલાં હેલ્લેલિલની વાદળી બાંય શોધો. બંનેનાં શરીર વચ્ચેથી પસાર થતી તે તેમને જોડે પણ છે અને એ પણ બતાવે છે કે બંને શરીર જુદી જુદી દિશામાં વળી રહ્યાં છે. પછી હિલ્ડેબ્રાન્ડના બખ્તરની નાની નાની કડીઓની તુલના કાપડની કોમળતા સાથે કરો. કાગળ પરના જળરંગ અને ગ્વાશ કાપડ, પથ્થર, ત્વચા અને ધાતુ વચ્ચેનો ભેદ કેટલી બારીકાઈથી દર્શાવી શકે છે, એ જોઈને તમે કદાચ ચકિત થઈ જશો.

સ્રોત: onlinecollection.nationalgallery.ie

ટૂંકમાં: બાંય પરના એક ચુંબનમાં શું છુપાયું છે

હેલ્લેલિલ અને હિલ્ડેબ્રાન્ડનો પ્રેમ તેના પિતાના આદેશથી થયેલા હુમલા અને પ્રેમીના મૃત્યુ સાથે પૂરો થાય છે. છતાં બર્ટને એ અંતમાંથી કશું જ દોર્યું નહીં. તેમણે હોઠને બદલે બાંય પરનું ચુંબન પસંદ કર્યું, અને જતા શરીર પાછળ રહી ગયેલો એક હાથ. અંત જાણનાર આપણને આ સ્થિરતા વધુ ખૂંચે છે.

મધુર પ્રેમદૃશ્ય તરીકે તે સુંદર છે; કરુણાંતિકાની પ્રસ્તાવના તરીકે તેથી પણ વધુ હૃદયસ્પર્શી. જોવાની આ બંને રીતો એક જ ચિત્રમાં સમાઈ જવી, એ જ કદાચ તે આટલું પ્રિય રહેવાનું સાચું કારણ છે.