Verhaalmodus
Het Angelus
Twee mensen onderbreken de aardappeloogst voor het Angelusgebed.
- Het werk stopt. De klok heeft geluid.
- Zij vouwt haar handen. Hij houdt zijn hoed vast.
- Een mand aardappelen tussen hen in.
- Heel ver weg een piepklein torentje. Daar hangt de klok.
- Millet herinnerde het zich uit zijn jeugd: het gezin dat bij het luiden stopte met werken om te bidden.
- Dalí was er bezeten van. In die mand zag hij een kinderkistje.
Het Angelus is een schilderij van Jean-François Millet, gemaakt tussen 1857 en 1859, van een man en een vrouw die in het avondlicht zijn gestopt met het oogsten van aardappelen om het angelusgebed te bidden; het behoort tot de collectie van het Musée d'Orsay in Parijs.
Wat toont Het Angelus?
Millet schilderde deze pauze tussen 1857 en 1859. Een man en een vrouw onderbreken het rooien van aardappelen voor het Angelus, een katholiek gebed dat aan de annunciatie herinnert.
De man links houdt zijn hoed voor zich. De vrouw rechts vouwt haar handen en buigt haar hoofd. Hun gezichten blijven in de schaduw; hun gebaren dragen de scène.
Waarom vinden sommigen Het Angelus onheilspellend?
Links staat een aardappelvork en tussen hun voeten ligt een mand aardappelen. Achter de vrouw liggen zakken op de kruiwagen. Deze voorwerpen verbinden het gebed met lichamelijke arbeid.
Rechts staat een kleine kerktoren aan de horizon. Die verbindt het veld met de verre klok die de gebedstijd aangeeft, hoewel er geen kerkdienst wordt afgebeeld.
Veel van het onbehagen komt van Salvador Dalí. In juni 1932, schreef hij, schoot het beeld van Het Angelus hem plotseling te binnen, en hij bouwde er een heel boek omheen. Toen dat in 1963 eindelijk verscheen, stond er een röntgenfoto in die het Louvre op zijn verzoek had gemaakt, met een donkere vorm in de grond aan de voeten van het paar. Dalí beweerde dat het de doodskist was van een overleden zoon die Millet had overgeschilderd; het blijft zijn lezing. Ook Millets eigen herinnering werpt een schaduw: zijn grootmoeder liet het werk van het gezin stilleggen om het gebed voor de arme overledenen te zeggen. (The Dalí Museum)
Hoe bouwde Millet Het Angelus op?
Warm avondlicht vult de lucht achter de donkere figuren. Bruine aarde beslaat de voorgrond. Door de lage horizon lijken de twee mensen groot tegen dat brede vlak van licht.
In 1865 herinnerde Millet zich een gewoonte uit zijn jeugd: bij klokgelui stopte de familie het werk op het land voor het Angelusgebed. Uit die herinnering aan gebed midden op een gewone dag ontstond het schilderij.
Wat gebeurde er met Het Angelus nadat Millet het had geschilderd?
Het olieverfschilderij meet slechts 55,5 bij 66 centimeter, maar de mensen lijken monumentaal. Millet geeft het plattelandsleven de langdurige aandacht van het realisme en de schilders van Barbizon.
Het begon als een bestelling die niemand ophaalde: de Fondation Napoléon vermeldt dat Thomas Gold Appleton, een Amerikaan op doorreis in Parijs, het bestelde en er nooit voor terugkwam. Drie decennia later was het een nationale zaak. Het Musée d'Orsay schrijft dat het een ongelooflijke golf van vaderlandslievend vuur ontketende toen het Louvre het in 1889 probeerde te kopen. Salvador Dalí vereerde het, een krankzinnige sneed het in 1932 open, en in de loop van de twintigste eeuw werd het kleine doek een wereldberoemd icoon. (Musée d'Orsay)
Het schilderij hangt in het Musée d’Orsay, inventaris RF 1877, uit het in 1910 aanvaarde legaat van Alfred Chauchard. Kijk terug naar de gebogen hoofden en wachtende werktuigen: het werk rust, de mensen blijven centraal.
De details in één oogopslag
Bronnen en verder lezen
- Het Angelus — Musée d'Orsay
- Biografie van de kunstenaar: Jean-François Millet (Wikipedia, Engels)
- Het Angelus (Wikipedia, Engels)