Tryb opowieści
Cyklop
Olbrzym patrzy na śpiącą nimfę ponad ukwieconym grzbietem. Redon zamienia różnicę ich rozmiarów i nieodwzajemnioną miłość w spotkanie jak ze snu.
- Olbrzym zerka zza góry. Jest zakochany.
- Jedno ogromne oko. U Redona często oznaczało duszę.
- To Galatea, nimfa morska. Śpi. Kocha innego.
- Wszędzie słodkie kolory. Muzeum twierdzi, że czynią go groźniejszym.
- On ogromny. Ona maleńka. Między nimi cała góra.
- U Owidiusza miażdży jej ukochanego pod skałą. Redon maluje tylko patrzenie.
Cyklop to obraz Odilona Redona z około 1914 roku, na którym jednooki olbrzym Polifem obserwuje zza góry śpiącą nimfę morską Galateę; należy do Muzeum Kröller-Müller w Otterlo w Holandii.
Co przedstawia Cyklop Redona?
Ponad grzbietem pojawia się ogromne oko, a poniżej wśród kwiatów śpi mała postać. Redon umieszcza cyklopa Polifema i nimfę morską Galateę w krajobrazie, który wydaje się należeć do snu. Różnica ich rozmiarów od razu niepokoi.
Oko przyciąga uwagę wcześniej niż częściowo ukryte ciało olbrzyma. Jego ciemny środek odcina się od ciepłych barw twarzy i bladego nieba. Zaokrąglona głowa może wydawać się łagodna, lecz nieruchome spojrzenie także natarczywe. Obraz dopuszcza obie reakcje.
Dlaczego oko Cyklopa jest tak wielkie?
Galatea śpi, nieświadoma obserwatora nad nią. Jej blade ciało otaczają gęste plamy koloru. Kontrast między jej odpoczynkiem a jego czujnością nadaje scenie napięcie bez widocznej konfrontacji.
Kolor opowiada znaczną część historii. Kwiaty, zielenie, żółcie i mgliste formy łączą się w wyobrażony teren. Zamiast opisywać rozpoznawalne miejsce, krajobraz pozwala barwie i fakturze oddawać nastrój spotkania.
Muzeum Kröller-Müller nazywa nienaturalnie wielkie oko najbardziej rzucającą się w oczy częścią obrazu i wyjaśnia, że w twórczości Redona oko jest często symbolem ludzkiej duszy oraz tajemniczego, nieznanego świata wewnętrznego. Oko może więc wykonywać dwie prace naraz: podglądać Galateę i otwierać okno na wewnętrzny świat samego olbrzyma. Muzeum dodaje, że niezwykle jaskrawe barwy potęgują groźbę olbrzyma, a raczej oka. Słodycz kwiatów nie znosi niebezpieczeństwa. Wyostrza je. (Muzeum Kröller-Müller)
Jak Redon skomponował Cyklopa?
Różnica skali rozdziela obie postaci. Polifem wyrasta za grzbietem; Galatea zajmuje niewielkie osłonięte miejsce poniżej. Góra zarazem ukrywa olbrzyma i stawia barierę między nim a śpiącą postacią.
W micie miłość Polifema do Galatei jest nieodwzajemniona: ona kocha Akisa. Redon pozostawia tę szerszą historię poza kadrem. Skupia się na obserwowaniu, zmieniając mitologiczny epizod w spotkanie, którego finał pozostaje niewidoczny.
Co dzieje się dalej w micie?
Jako symbolista Redon wykorzystywał fantazję i sugestię do badania wewnętrznego doświadczenia. Tutaj nadmiernie wielkie oko może stać się czymś więcej niż cechą anatomiczną: nadaje patrzeniu niemal niezależną obecność. Świetlisty krajobraz czyni dziwną scenę zarówno atrakcyjną, jak i niepokojącą.
Redon zatrzymuje opowieść, zanim zamieni się w przemoc. W Metamorfozach Owidiusza sama Galatea opowiada, co było dalej. Polifem, śpiewający na wzgórzu, dostrzega ją z Akisem, odrywa od góry ogromny fragment i ciska nim; skała grzebie młodzieńca. Spod kamienia sączy się krew, a Galatea, robiąc jedyne, na co pozwalają jej Parki, zamienia Akisa w strumień, który zachowuje jego imię. Redon nie namalował nic z tego, tylko patrzenie. Obraz powstał około 1914 roku, mniej więcej dwa lata przed śmiercią artysty w 1916 roku, a Muzeum Kröller-Müller nazywa go jednym z arcydzieł sztuki symbolistycznej. (Perseus Digital Library (Ovid, Metamorphoses 13))
Polifem pozostaje na wpół ukryty za grzbietem, podczas gdy Galatea śpi poniżej. Odległość między nimi pozwala zastanowić się nad jego czujnością, jej nieświadomością i pięknem krajobrazu. Żaden końcowy gest nie rozstrzyga tych sprzecznych wrażeń.
Szczegóły w skrócie
Źródła i dalsza lektura
- Cyklop — Muzeum Kröller-Müller
- Biografia artysty: Odilon Redon (Wikipedia, po angielsku)
- Cyklop (Wikipedia, po angielsku)
Przeglądaj wszystkie historie obrazów · Najczęściej zadawane pytania