โหมดเรื่องเล่า

ลาสเมนินัส

ดิเอโก เบลัซเกซ · 1656 · สีน้ำมันบนผ้าใบ · 320.3 x 279.1 cm · Museo Nacional del Prado

เบลัซเกซสร้างภาพเหมือนราชวงศ์รอบคำถามว่าใครกำลังมองใคร

ลาสเมนินัส ผลงานของดิเอโก เบลัซเกซ: เจ้าหญิงตัวน้อยผมสีบลอนด์ในชุดสีขาวกระโปรงบานยืนอยู่ในห้องพระราชวังเพดานสูงที่สลัว ระหว่างนางกำนัลสองคนที่ก้มคำนับ โดยมีจิตรกรยืนอยู่หน้าผืนผ้าใบขนาดมหึมาทางซ้าย คนแคระและสุนัขตัวใหญ่ที่นอนหมอบอยู่ด้านหน้าทางขวา กระจกบนผนังด้านหลัง และชายคนหนึ่งยืนอยู่ในช่องประตูที่สว่างจ้า — ลาสเมนินัส, ดิเอโก เบลัซเกซ, 1656. Wikimedia Commons · Diego Velázquez · ลาสเมนินัส · 1656 · Museo Nacional del Prado · สาธารณสมบัติ

ห้องทำงานกว้างเปิดออกรอบเจ้าหญิงมาร์การิตา
เจ้าหญิงในชุดขาวยืนระหว่างนางกำนัลสองคน
เบลัซเกซหยุดข้างผ้าใบสูงทางซ้าย
กษัตริย์กับราชินีปรากฏเฉพาะในกระจกบนผนังหลัง
โฮเซ เนียโตหยุดในช่องประตูสว่างหลังกลุ่มคน
หลายคนมองออกมา ดึงเราเข้าไปในห้อง

ลาสเมนินัสเป็นภาพวาดปี 1656 ของดิเอโก เบลัซเกซ ที่แสดงเจ้าหญิงมาร์การิตาผู้เยาว์ท่ามกลางนางกำนัลและข้าราชสำนัก โดยมีตัวจิตรกรเองยืนอยู่หน้าผืนผ้าใบขนาดมหึมา และกษัตริย์กับราชินีสะท้อนอยู่ในกระจก ปัจจุบันจัดแสดงที่ Museo del Prado ในกรุงมาดริด

ภาพลาสเมนินัสแสดงอะไร?

ห้องเปิดออกล้อมเจ้าหญิงมาร์การิตา เหล่านางกำนัล และจิตรกรที่กำลังทำงาน แสงเข้าจากขวาและขับตัวคนให้เด่นจากภายในที่ลึก เรารู้สึกเหมือนมาถึงกลางการพบกัน

เบลัซเกซวาดลาสเมนินัสในปี 1656 ภาพรวมทั้งภาพเหมือนหมู่ ฉากห้องทำงาน และคำถามเรื่องการมอง บุคคลระบุตัวได้ แต่สถานการณ์ที่แน่ชัดยังเปิดให้ตีความต่างกัน

Museo del Prado ซึ่งเป็นเจ้าของภาพ อธิบายว่าภาพนี้วาดขึ้นในปี 1656 ใน Cuarto del Príncipe ของพระราชวังอัลกาซาร์แห่งมาดริด ซึ่งก็คือห้องเดียวกับที่ปรากฏในภาพ บุคคลส่วนใหญ่รอบเจ้าหญิงได้รับการระบุตัวโดยอันโตนิโอ ปาโลมีโน นักเขียนด้านศิลปะ ซึ่งหนังสือประวัติจิตรกรสเปนของเขาที่ตีพิมพ์ในปี 1724 ได้แยกบทหนึ่งไว้ให้ลาสเมนินัสโดยเฉพาะ เป็นผลงานเพียงชิ้นเดียวที่เขาให้ความสำคัญเช่นนั้น (Museo Nacional del Prado)

บุคคลในภาพลาสเมนินัสคือใครบ้าง?

เจ้าหญิงยืนใกล้กลางภาพระหว่างนางกำนัล คนหนึ่งคุกเข่าเสนอภาชนะเล็ก อีกคนโน้มเข้าหา ท่าทางของพวกเธอรวมความสนใจที่เด็กโดยไม่ทำให้ส่วนอื่นของห้องหายไป

ตามข้อมูลของปราโด เจ้าหญิงมีเมนินาหรือนางกำนัลของราชินีสองคนคอยปรนนิบัติ ได้แก่ มารีอา อากุสตินา ซาร์มิเอนโต และอิซาเบล เด เบลัสโก ทางขวาคือมารี บาร์โบลา และนิโกลาซิโต เปร์ตูซาโต ซึ่งกำลังแหย่สุนัขมาสทิฟฟ์อยู่ ด้านหลังพวกเขา นางสนองพระโอษฐ์มาร์เซลา เด อุลโลอา ยืนอยู่ข้างกวาร์ดาดามัสหรือมหาดเล็กผู้ติดตาม และโฮเซ เนียโต เจ้ากรมวังรออยู่ที่ช่องประตูด้านหลังสุด (Museo Nacional del Prado)

ด้านซ้าย เบลัซเกซยืนข้างผ้าใบใหญ่ที่เราไม่เห็นด้านวาดภาพ เขาถอยหลังพร้อมอุปกรณ์ในมือ การอยู่ตรงนั้นทำให้การวาดเองเป็นส่วนหนึ่งของฉากราชสำนัก และให้ศิลปินมีที่ท่ามกลางผู้คนในพระราชสำนัก

กางเขนสีแดงบนอกของเบลัซเกซคือเครื่องหมายของคณะอัศวินซานติอาโก ซึ่งเขาเพิ่งได้รับในปี 1659 สามปีหลังจากวาดภาพนี้เสร็จ ปาโลมีโนเล่าว่า กษัตริย์มีรับสั่งให้เติมกางเขนนี้ลงไปหลังจากศิลปินเสียชีวิต และมีบางคนกล่าวว่าพระเจ้าเฟลิเปทรงวาดด้วยพระองค์เอง ที่เข็มขัดของเบลัซเกซห้อยกุญแจประจำตำแหน่งในราชสำนัก ในปี 1651 เขาได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้ากรมวัง ตำแหน่งที่ให้เกียรติยศแต่เหลือเวลาให้วาดภาพเพียงเล็กน้อย (Wikipedia)

โฮเซ เนียโตหยุดอยู่ในช่องประตูสว่างด้านหลัง เราไม่อาจแน่ใจว่าเขากำลังเข้าหรือออก แสงรอบตัวเปิดทางอีกเส้นผ่านห้องและพาสายตาเข้าสู่ความลึก

ใครคือผู้ที่สะท้อนอยู่ในกระจกในภาพลาสเมนินัส?

กษัตริย์และราชินีปรากฏในกระจกเล็กบนผนังด้านหลัง เงาสะท้อนบอกถึงพื้นที่นอกฉากที่เราเห็น ชวนคิดว่าทั้งสองอาจยืนอยู่ที่ไหน และจุดมองของเราสัมพันธ์กับของทั้งสองอย่างไร

ปราโดระบุว่าใบหน้าในกระจกคือพระเจ้าเฟลิเปที่ 4 และพระนางมาเรียนาแห่งออสเตรีย พระราชบิดาและพระราชมารดาของเจ้าหญิง ซึ่งกำลังทอดพระเนตรฉากนี้อยู่ พิพิธภัณฑ์ตีความช่วงเวลานี้ว่าเป็นตอนที่เจ้าหญิงและข้ารับใช้หยุดชะงักเมื่อกษัตริย์และราชินีเสด็จมาถึง สำหรับพิพิธภัณฑ์ กระจกทำให้ภาพนี้กลายเป็นการใคร่ครวญถึงการมอง ชวนให้ผู้ชมพิจารณาเส้นแบ่งระหว่างภาพวาดกับความจริง และตำแหน่งของตนเองในฉาก (Museo Nacional del Prado)

ตำแหน่งที่คู่กษัตริย์และราชินียืนอยู่เป็นประเด็นถกเถียงกันมายาวนาน ความเห็นที่แพร่หลายที่สุดคือทั้งสองกำลังเป็นแบบให้ผืนผ้าใบที่เบลัซเกซกำลังวาด ภาพนี้จึงแสดงห้องจากตำแหน่งของทั้งสอง ส่วนนักประวัติศาสตร์ศิลป์ เอช. ดับเบิลยู. แจนสัน และโจเอล สไนเดอร์ เสนอว่ากระจกสะท้อนภาพเหมือนบนผืนผ้าใบที่ซ่อนอยู่ของเบลัซเกซ ยังไม่มีทฤษฎีใดได้รับการยอมรับเป็นเอกฉันท์ (Wikipedia)

คนในภาพไม่ได้มองไปทางเดียวกันทั้งหมด บางคนดูแลเจ้าหญิง บางคนมองออกมา และบางคนเหมือนจดจ่อกับการกระทำของตน การผสมนี้ทำให้ฉากรู้สึกเป็นชั่วขณะ แม้การจัดวางถูกควบคุมอย่างรอบคอบ

เกิดอะไรขึ้นกับภาพลาสเมนินัสหลังปี 1656?

บัญชีทรัพย์สินฉบับแรกสุดเรียกภาพนี้ว่า La Familia (“ครอบครัว”) ภาพได้รับความเสียหายจากเพลิงไหม้ในปี 1734 ที่ทำลายพระราชวังอัลกาซาร์ และได้รับการบูรณะโดยฆวน การ์เซีย เด มิรันดา จิตรกรประจำราชสำนัก ซึ่งวาดแก้มซ้ายของเจ้าหญิงใหม่เกือบทั้งหมด ผืนผ้าใบยังถูกตัดออกทั้งด้านซ้ายและด้านขวาด้วย (Wikipedia)

ภาพยังคงอยู่ในคอลเลกชันของราชวงศ์ ย้ายไปยังพระราชวังหลวงแห่งใหม่ในมาดริด และเข้าสู่ Museo del Prado เมื่อพิพิธภัณฑ์ก่อตั้งในปี 1819 สูจิบัตรของปราโดเริ่มเรียกภาพนี้ว่าลาสเมนินัสเป็นครั้งแรกในปี 1843 ด้วยขนาด ความสำคัญ และมูลค่า ภาพนี้จึงไม่ถูกให้ยืมไปจัดแสดงในนิทรรศการ (Wikipedia)

ทำไมภาพลาสเมนินัสจึงโด่งดังนัก?

ปราโดกล่าวว่าห้องในภาพเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่สมจริงน่าเชื่อที่สุดเท่าที่เคยมีการวาดในศิลปะตะวันตก และภาพนี้เป็นก้าวสำคัญสู่ศิลปะลวงตา ซึ่งเบลัซเกซก้าวข้ามความเหมือนจริงไปสู่การสื่อถึงชีวิตเอง นับตั้งแต่ปาโลมีโน ภาพนี้ไม่เคยสูญเสียสถานะผลงานชิ้นเอก และมีภาพวาดเพียงไม่กี่ภาพที่ก่อให้เกิดการตีความมากมายและหลากหลายเท่านี้ (Museo Nacional del Prado)

นับแต่นั้นศิลปินต่างตอบรับภาพนี้เรื่อยมา ลูกา จอร์ดาโน จิตรกรชาวอิตาลี เรียกภาพนี้ว่า “เทววิทยาแห่งจิตรกรรม” ฟรันซิสโก โกยา ทำภาพพิมพ์กัดกรดจากภาพนี้ในปี 1778 และระหว่างเดือนสิงหาคมถึงธันวาคม 1957 ปาโบล ปีกัสโซ วาดภาพตีความภาพนี้และบุคคลในภาพถึง 58 ภาพ ซึ่งปัจจุบันจัดแสดงเต็มห้องหนึ่งของ Museu Picasso ในบาร์เซโลนา (Wikipedia)

ภาพเชื่อมห้องที่มองเห็นกับพื้นที่ตรงหน้า ด้านวาดภาพของผ้าใบที่ซ่อนอยู่ กระจก และสายตาที่มองออกมาทำให้ตำแหน่งเรายังเป็นคำถาม เรามองราชสำนักพร้อมรู้สึกว่าอาจเข้าไปอยู่ในสายตาของพวกเขาด้วย