حالت داستان
اولیس و سیرن‌ها
اولیس خود را به دکل بست تا آواز سیرن‌ها را بشنود. واترهاوس به آن‌ها چنگال داد، و هومر به آوازشان وعده‌ای بسیار عجیب‌تر.
- سیرن‌ها باید زیبا باشند. دوباره نگاه کنید. چنگال.
- اولیس خودش این را خواست. بسته به دکل، تا بتواند آوازشان را بشنود.
- خدمه‌اش هیچ نمی‌شنوند. در هر گوشی موم.
- یکی روی عرشه فرود می‌آید، یک وجب آن‌طرف‌تر از پاروزنی. او صدایش را نمی‌شنود.
- هومر دو سیرن دارد. واترهاوس هفت تا کشید.
- زن‌پرنده‌ها، از گلدانی یونانی. منتقدان از چنگال‌ها بیزار بودند.
- چرا خطر کند؟ آوازشان همهٔ آینده را به او وعده می‌دهد.
- از آواز گذشت. اما هیچ‌یک از این پاروزن‌ها هرگز به خانه نرسید.
«اولیس و سیرن‌ها» نقاشی‌ای از جان ویلیام واترهاوس در سال ۱۸۹۱ است که اولیس را بسته به دکل کشتی‌اش نشان می‌دهد، در حالی که سیرن‌ها، که به شکل پرندگانی با سر زن کشیده شده‌اند، گرداگرد خدمهٔ گوش‌بسته‌اش شیرجه می‌زنند؛ این اثر در گالری ملی ویکتوریا، ملبورن آویخته است.
اولیس و سیرن‌ها اثر واترهاوس چه چیزی را نشان می‌دهد؟
واترهاوس لحظه‌ای از ادیسهٔ هومر را نشان می‌دهد که کشتی اولیس از کنار سیرن‌ها می‌لغزد؛ همان‌ها که با آوازشان دریانوردان را به سوی صخره‌ها می‌کشاندند. او به جای زنانی دلربا، آن‌ها را پرندگانی با سر زن کشید.
اولیس که سیرسهٔ جادوگر هشدارش داده بود، تصمیم گرفت آواز را بشنود و از آن جان به در برد. به خدمه‌اش دستور داد او را راست‌قامت به دکل ببندند و اگر التماس کرد آزادش کنند، محکم‌تر ببندندش. نزد هومر، دو تن از مردانش دقیقاً همین کار را کردند.
چرا خدمه صدای سیرن‌ها را نمی‌شنوند؟
اولیسِ هومر قرصی از موم را زیر آفتاب ورز داد تا نرم شود و آن را در گوش همهٔ پاروزنان فشرد. مردان که موسیقی را نمی‌شنیدند، روی پاروها خم شدند و کشتی را از تنگهٔ باریک گذراندند.
یکی از سیرن‌ها درست روی عرشه فرود آمده و تا نزدیک صورت پاروزنی خم شده است. دیگران دور دکل و پاشنهٔ کشتی می‌چرخند. واترهاوس تهدید را ملموس می‌کند: بال‌ها، پرها، پاهایی که چنگ می‌زنند، همه در دسترس.
چرا واترهاوس سیرن‌ها را به شکل پرنده کشید؟
سیرن‌های هومر یک جفت‌اند: از «دو صدای ما» می‌خوانند. وقتی تابلو در ۱۸۹۱ در آکادمی سلطنتی به نمایش درآمد، نشریهٔ Saturday Review یادآور شد که واترهاوس هفت سیرن کشیده است، از کمر به بالا زن و از کمر به پایین پرنده.
زن‌پرنده‌ها از گلدانی یونانی متعلق به قرن پنجم پیش از میلاد در موزهٔ بریتانیا آمده‌اند. برخی منتقدان این دانش را ستودند؛ دیگران «چنگال‌های کرکس‌وار» را زشت و غریب یافتند و پرسیدند چنین موجوداتی چگونه می‌توانند شیرین بخوانند.
زنان‌پرنده ابداع واترهاوس نبودند. بیشتر منتقدان در نمایشگاه آکادمی سلطنتی در ۱۸۹۱ مطمئن بودند که او آن‌ها را از یک استامنوس یونانی متعلق به سدهٔ پنجم پیش از میلاد برداشته است، کوزه‌ای برای نگهداری در موزهٔ بریتانیا که از طریق یک تصویر چاپی به‌خوبی شناخته شده بود. ام. اچ. اسپیلمن از Magazine of Art پذیرفت که دل کندن از تصور سیرن‌های زن‌پیکر دشوار است، اما به خوانندگان یادآوری کرد که آنچه دریانوردان گذری را افسون می‌کرد صدای آن‌ها بود، نه ظاهرشان. The Times کمتر گذشت داشت: آن‌ها را هارپی، پرندگان شکاری با چهرهٔ زن، خواند و گلایه کرد که نقاشی هیچ حسی از آوازی که اولیس را در بند نگه داشته بود منتقل نمی‌کند. (گالری ملی ویکتوریا، ملبورن)
نزد هومر، سیرن‌ها اولیس را به نام صدا می‌زنند و وعده می‌دهند هر که گوش بسپارد داناتر به راهش ادامه می‌دهد، زیرا آن‌ها همهٔ آنچه را در تروا رخ داد و هر آنچه در جهان رخ خواهد داد می‌دانند. طعمه، دانایی است.
پس از ۱۸۹۱ چه بر سر اولیس و سیرن‌ها آمد؟
سر هیوبرت هرکومر، مشاور گالری ملی ویکتوریا در لندن، این نقاشی را در ژوئن ۱۸۹۱ به بهای ۱٬۲۰۰ پوند خرید و اثر در اواخر همان سال به ملبورن رسید. استقبال در آنجا تندتر از لندن بود. نامه‌هایی به Argus این خرید را هدر دادن پول عمومی و ترجیح هنر خارجی بر هنر محلی خواندند، و دو نویسنده گفتند اولیس به جنایتکاری بسته به دکل می‌ماند. هرکومر در ۱۸۹۲ در مطبوعات از انتخاب خود دفاع کرد. نقاشی از آن زمان در ملبورن مانده است؛ در ۶ نوامبر ۲۰۲۶، NGV آن را در گالری نقاشی‌های اروپایی سدهٔ نوزدهم، طبقهٔ ۲، NGV International در حال نمایش اعلام کرده بود. (گالری ملی ویکتوریا، ملبورن)
کشتی با پارو از خطر گذشت و خدمه او را باز کردند. اما در ادامهٔ کتاب دوازدهم، پس از آنکه مردان گاوهای خورشید را خوردند، زئوس با صاعقه بر کشتی کوبید و همه به دریا افتادند. تنها اولیس زنده ماند.
جزئیات در یک نگاه
تابلوی اولیس و سیرن‌ها کجاست؟
گالری ملی ویکتوریا، ملبورن
منابع و مطالعهٔ بیشتر
- اولیس و سیرن‌ها — گالری ملی ویکتوریا، ملبورن
- توضیح موزه — گالری ملی ویکتوریا، ملبورن
- زندگی‌نامهٔ هنرمند: جان ویلیام واترهاوس (ویکی‌پدیا)
- اولیس و سیرن‌ها (ویکی‌پدیا، انگلیسی)