Upadek zbuntowanych aniołów

Upadek zbuntowanych aniołów to obraz Pietera Bruegla Starszego na desce dębowej z 1562 roku, na którym święty Michał i wierne anioły wypędzają z nieba zbuntowane anioły, gdy te zamieniają się w hybrydowe potwory; należy do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych w Brukseli.

Co przedstawia Upadek zbuntowanych aniołów?

Bruegel zamienia upadek zbuntowanych aniołów w tłumną kosmiczną bitwę. Święty Michał i wierne anioły stają naprzeciw roju zdeformowanych ciał i dziwnych stworzeń. Niebo zdaje się przelewać w świat, w którym nic nie zachowuje stałego kształtu.

Dzieło namalowane na desce dębowej w 1562 roku należy do Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych Belgii w Brukseli. Szeroka powierzchnia pozwala Brueglowi zbudować ogromny konflikt z niezliczonych drobnych starć.

Dlaczego anioły Bruegla zmieniają się w potwory?

Wstrząsa przede wszystkim zagęszczenie form. Skrzydła, muszle, rybie łuski, twarze i kończyny zderzają się w niemożliwych połączeniach. Pokonane istoty zdają się tracić tożsamość podczas upadku, przez co bunt przypomina rozpad świata natury.

Te potwory nagradzają także uważną obserwację. W obcych ciałach pojawiają się rozpoznawalne formy zwierzęce. Bruegel wprowadza ciekawość natury do sceny religijnej, sprawiając, że wiedzę trudno oddzielić od lęku.

Przyjrzyj się z bliska, a zobaczysz, że potwory zbudowano z prawdziwych rzeczy. Królewskie Muzea Sztuk Pięknych w Brukseli wskazują na czarno-żółte skrzydła pazia królowej pod prawą stopą Michała, rybę rozdymkę w prawym górnym rogu i pancerz pancernika, zwierzęcia z Nowego Świata, który twardnieje w metalową zbroję, gdy spada w cień. Jeden z upadłych aniołów nosi nawet jako napierśnik przenośny zegar słoneczny z kości słoniowej. Muzeum porównuje obraz do gabinetu osobliwości, w którym kolekcjonerzy stawiali naturalia, rzeczy stworzone przez naturę, obok artificialia, rzeczy wykonanych przez ludzi. Piekło Bruegla urządzono jak pokój kolekcjonera. (Royal Museums of Fine Arts of Belgium on Google Arts & Culture)

Jak Bruegel skomponował bitwę?

Święty Michał wyznacza oś bitwy. Jego zbroja i wyprostowana postawa pozostają czytelne pośród zamętu. Wokół niego wzrok napotyka stworzenia, które mogą wydawać się jednocześnie komiczne, groteskowe i niepokojące.

Kontrast między jaśniejszą górną przestrzenią a zatłoczonym dolnym światem nadaje upadkowi kierunek. Żadna pojedyncza ścieżka nie prowadzi jednak wzroku przez cały obraz: kolejne skrzydło, szczęka czy twarz nieustannie przerywają wędrówkę.

Co stało się z obrazem po 1562 roku?

Nawet najmniejsza hybryda należy do większego dramatu. Niektóre jej cechy wyglądają znajomo, ale żadne prawdziwe stworzenie nie mogłoby mieć takiego połączenia części. Przyglądanie się z bliska staje się sposobem doświadczania niestabilnych form wypełniających obraz.

Przez długi czas obraz nie nosił nazwiska swojego twórcy. Królewskie Muzea kupiły go w 1846 roku w przekonaniu, że namalował go syn Bruegla, Pieter Brueghel Młodszy, a przez pewien czas przypisywano go Hieronimowi Boschowi. Dopiero w 1898 roku w lewym dolnym rogu, ukryte pod ramą, odnaleziono datę i sygnaturę: MDLXII / BRVEGEL. Muzeum odczytuje w nim także ostrzeżenie: w 1562 roku kardynał Granvelle toczył walkę o władzę z miejscowymi możnymi, takimi jak Wilhelm Orański, a po kryzysie ikonoklastycznym 1566 roku, jak pisze muzeum, przestroga przed pychą stała się bolesną rzeczywistością. (Royal Museums of Fine Arts of Belgium on Google Arts & Culture)

Bruegel spaja tę obfitość za pomocą kompozycji. Bitwa wydaje się chaotyczna, ale każda istota zajmuje w obrazie celowo wybrane miejsce. Każde kolejne spojrzenie ujawnia, jak starannie rozmieszczone formy nadają tej fantastycznej walce niezwykłą żywotność.

Szczegóły w skrócie

1. 1 Anioły spadają z nieba. W trakcie upadku stają się potworami.
2. 2 Święty Michał, w zbroi, panuje nad jasnym środkiem.
3. 3 Ryby. Owady. Stwory bez nazwy. Oto czym staje się bunt.
4. 4 Zbudowano je z prawdziwych rzeczy: skrzydeł motyla, rozdymki, skorupy pancernika.
5. 5 Po lewej biały anioł przecina tłum.
6. 6 Kiedyś brano go za Boscha. W 1898 roku odnalazła się sygnatura Bruegla, ukryta pod ramą.

Źródła i dalsza lektura

• Upadek zbuntowanych aniołów — Królewskie Muzea Sztuk Pięknych w Brukseli
• Biografia artysty: Pieter Bruegel Starszy (Wikipedia, po angielsku)
• Upadek zbuntowanych aniołów (Wikipedia, po angielsku)

Poznaj kolejny obraz

• Lucyfer — Franz von Stuck

  Czujna postać wyłania się z mroku; skupiona poza i blade oczy koncentrują napięcie obrazu.

• Pandemonium — John Martin

  John Martin wyobraża sobie pałac demonów z „Raju utraconego” Miltona nad lawą pod ciemnym niebem.

• Upadły anioł — Alexandre Cabanel

  Cabanel pokazuje upadłego Szatana skrywającego wstyd, podczas gdy utraceni przez niego aniołowie unoszą się za nim.

• Autoportret ze Śmiercią grającą na skrzypcach — Arnold Böcklin

  Śmierć pochyla się nad ramieniem Böcklina i gra na skrzypcach, a artysta słucha, trzymając paletę i pędzel.

Przeglądaj wszystkie historie obrazów · Najczęściej zadawane pytania