Tryb opowieści
Pandemonium
John Martin wyobraża sobie pałac demonów z „Raju utraconego” Miltona nad lawą pod ciemnym niebem.
- Piekło ma stolicę. To ona.
- Ta mała postać w prawym dolnym rogu? Szatan. Według Luwru wznosi pałac jednym tchnieniem.
- W poemacie Miltona nikt go nie buduje. Wyrasta z ziemi „niczym opar”.
- Rzeki czerwonej lawy oświetlają go od dołu.
- A te drobinki? Demony. Żeby zmieścić się w środku, mówi poemat, kurczą się.
- Dym zamyka się nad wieżami. Ogrom, a jakby bez powietrza.
- Milton wymyślił tę nazwę: „wszystkie demony”. Po angielsku pandemonium znaczy dziś po prostu chaos.
Pandemonium to obraz Johna Martina z 1841 roku przedstawiający Szatana, który wznosi Pandemonium, pałac demonów z Raju utraconego Miltona, nad krajobrazem żarzącej się lawy; należy do Luwru w Paryżu.
Co przedstawia Pandemonium Johna Martina?
Pałac jest ogromny, niebo niemal czarne, a ziemia pod nim jarzy się ogniem. John Martin sprawia, że Piekło przytłacza skalą. Budowla zdaje się zdolna pochłonąć wszystko wokół, także drobne postacie u jej skraju.
Temat pochodzi z „Raju utraconego” Miltona. Pandemonium to pałac, w którym gromadzą się upadłe demony. Martin nadaje wyobrażonemu miejscu kolumny, mury i wieże, zmieniając literacką wizję w potężną obecność architektury.
Czym jest Pandemonium w Raju utraconym Miltona?
W prawym dolnym rogu przed budowlą stoi Szatan. Luwr opisuje go jako powołującego pałac do istnienia. Jego niewielki rozmiar tworzy uderzający kontrast: jedna postać wiąże się z widowiskiem znacznie większym od niej samej.
Czerwona lawa przecina dolny świat i rzuca swój kolor na ciemną architekturę. Nadaje budowli niebezpieczny przepych. Światło przyciąga ku pałacowi, choć otaczający ogień czyni tę fascynację niepokojącą.
To Milton wymyślił to słowo. Oxford University Press zauważa, że pandemonium ukuto w Raju utraconym z greckiego przedrostka pan-, czyli wszystko, i że dla Miltona była to stolica piekła. W Księdze I pałac nie powstaje latami: ogromna budowla wyrasta z ziemi „jak opar”. Luwr wiąże obraz z wersami 710–719 poematu i opisuje Szatana, stojącego na pierwszym planie po prawej, który jednym tchnieniem tworzy pałac mający pomieścić zgromadzenie wszystkich demonów. Nieco dalej w poemacie demony, aby zmieścić się w jego sali, kurczą się do najdrobniejszych postaci. (Oxford University Press)
Jak John Martin zbudował tę scenę?
Pod budowlą małe postacie zmieniają ogrom w poczucie mnogości. Widzimy, że miejsce jest zamieszkane, lecz skala nie pozwala jednostkom stać się centrum uwagi. Zgromadzenie należy do budynku równie mocno jak do postaci.
Długie rzędy i powtarzające się formy architektoniczne nadają wizji porządek. Martin nie polega wyłącznie na chaosie, by Piekło przerażało. Dyscyplina pałacu nadaje jego potędze monumentalny, niemal ceremonialny charakter.
Jak Pandemonium trafiło do Luwru?
Dym i ciemność napierają na dalekie wieże. Obraz otwiera się w wielką głębię, ale jego atmosfera może osaczać. Martin łączy te odczucia: ogromną przestrzeń i nacisk uwięzienia w niej.
Martin już dwukrotnie, w 1824 i 1831 roku, utrwalił tę scenę w rycinach, zanim przerobił ją na ten obraz, który pokazał w Royal Academy w 1841 roku, w tym samym roku co jego pendant, Niebiańskie miasto. Ramę z wężami i smokami sam zaprojektował. Pierwszy właściciel, inżynier i konstruktor lokomotyw z Boltonu Benjamin Hick, zmarł rok później, a obraz sprzedano w Manchesterze w 1843 roku. Po przejściu przez kolekcje brytyjskie i amerykańskie kupił go w 2006 roku Luwr dzięki zapisowi architekta Pierre’a Belliota i jego żony, Paule Marchaud. (Luwr)
Obraz niepokoi, ponieważ jego wspaniałość zachęca do podziwu. Martin daje krainie zła przepyszną formę i pozostawia nam rozważenie jej uroku. Piękno i władza mogą przyciągać uwagę, nie zasługując na zaufanie.
Szczegóły w skrócie
Źródła i dalsza lektura
- Pandemonium — Luwr
- Biografia artysty: John Martin (Wikipedia, po angielsku)
- Pandemonium (Wikipedia, po angielsku)
Przeglądaj wszystkie historie obrazów · Najczęściej zadawane pytania