Hikâye modu
Kiklop
Bir dev, çiçekli bir sırtın ötesindeki uyuyan nimfi izler. Redon, boyut farklarını ve karşılıksız aşkı düşsel bir karşılaşmaya dönüştürür.
- Bir dev, dağın ardından gözetliyor. Âşık.
- Kocaman, tek bir göz. Redon için göz çoğu zaman ruh demekti.
- Bu Galatea, bir deniz perisi, uyuyor. Başkasını seviyor.
- Her yerde tatlı renkler. Müzeye göre onu daha da tehditkâr gösteriyorlar.
- Dev kocaman. Kız minicik. Aralarında koca bir dağ.
- Ovidius'ta dev, kızın sevgilisini bir kayanın altında ezer. Redon yalnızca bakışı resmeder.
Kiklop, Odilon Redon’un yaklaşık 1914 tarihli, tek gözlü dev Polifemos’un bir dağın ardından uyuyan deniz perisi Galatea’yı izlediği tablosudur; Hollanda’nın Otterlo kentindeki Kröller-Müller Müzesi’ne aittir.
Redon’un Kiklop’u neyi gösteriyor?
Sırtın üzerinde devasa bir göz belirirken aşağıda çiçeklerin arasında küçük bir figür uyur. Redon, Kiklop Polifemos ile deniz nimfi Galatea’yı bir düşe aitmiş gibi görünen manzaraya yerleştirir. Boyutlarının eşitsizliği daha ilk anda huzursuzluk verir.
Göz, devin kısmen gizlenmiş bedeninden önce dikkat çeker. Koyu merkezi, sıcak renkli yüzüne ve soluk gökyüzüne karşı öne çıkar. Yuvarlak başı sevecen görünebilir; fakat sabit bakış rahatsız edici derecede müdahaleci de gelebilir. Resim her iki tepkiye de alan bırakır.
Kiklop’un gözü neden bu kadar büyük?
Galatea, yukarıdaki izleyiciden habersiz uyur. Soluk bedeni yoğun renk lekeleriyle çevrilidir. Onun dinlenişi ile devin tetikte oluşu arasındaki karşıtlık, görünür bir yüzleşme olmadan sahneye gerilim verir.
Öykünün büyük bölümünü renk anlatır. Çiçekler, yeşiller, sarılar ve puslu biçimler hayalî bir araziye dönüşür. Manzara, tanınabilir bir yeri tarif etmek yerine karşılaşmanın havasını renk ve dokunun taşımasına izin verir.
Kröller-Müller Müzesi doğal olmayan büyüklükteki gözü resmin en dikkat çekici parçası olarak tanımlıyor ve Redon’un eserlerinde gözün çoğu zaman insan ruhunun ve gizemli, bilinmeyen iç dünyanın simgesi olduğunu açıklıyor. Yani göz aynı anda iki iş görüyor olabilir: Galatea’yı gözetliyor ve devin kendi iç dünyasına bir pencere açıyor. Müze, alışılmadık parlak renklerin devin, daha doğrusu gözün tehdidini yoğunlaştırdığını ekliyor. Çiçeklerin tatlılığı tehlikeyi ortadan kaldırmıyor. Onu keskinleştiriyor. (Kröller-Müller Müzesi)
Redon Kiklop’un kompozisyonunu nasıl kurdu?
Ölçek farkı iki figürü ayrı tutar. Polifemos sırtın arkasında yükselir; Galatea aşağıda küçük, korunaklı bir yeri kaplar. Dağ hem devi gizler hem de onunla uyuyan figür arasına bir engel koyar.
Mitte Polifemos’un Galatea’ya aşkı karşılıksızdır: Galatea, Akis’i sever. Redon bu daha geniş öyküyü çerçevenin dışında bırakır. İzleme eylemine yoğunlaşarak mitolojik bir bölümü sonucu görünmeyen bir karşılaşmaya dönüştürür.
Efsanede sonra ne oluyor?
Bir Sembolist olarak Redon, iç yaşantıyı araştırmak için hayal gücünü ve imayı kullandı. Burada aşırı büyük göz, anatomik bir özellikten fazlasına dönüşebilir: izlemeye neredeyse bağımsız bir varlık kazandırır. Parlak manzara, tuhaf sahneyi hem çekici hem de huzursuz edici kılar.
Redon hikâyeyi şiddete dönmeden önce durduruyor. Ovidius’un Dönüşümler’inde, sonra olanları bizzat Galatea anlatıyor. Bir tepede şarkı söyleyen Polifemos onu Akis’le görüyor, dağdan kocaman bir parça koparıp fırlatıyor; kaya genç adamı gömüyor. Kayanın altından kan sızıyor ve Galatea, Kader Tanrıçalarının izin verdiği tek şeyi yaparak Akis’i onun adını taşıyan bir dereye dönüştürüyor. Redon bunların hiçbirini resmetmedi, yalnızca bakışı. 1916’daki ölümünden yaklaşık iki yıl önce, 1914 civarında yapılan bu tabloyu Kröller-Müller Müzesi sembolist sanatın başyapıtlarından biri olarak niteliyor. (Perseus Digital Library (Ovid, Metamorphoses 13))
Galatea aşağıda uyurken Polifemos sırtın arkasında yarı gizli kalır. Aralarındaki mesafe bizi onun tetikte oluşunu, Galatea’nın habersizliğini ve manzaranın güzelliğini düşünmeye bırakır. Resim, bu çatışan izlenimleri çözüme bağlayan son bir hareket sunmaz.
Bir bakışta ayrıntılar
Kaynaklar ve ek okumalar
- Kiklop — Kröller-Müller Müzesi
- Sanatçının biyografisi: Odilon Redon (Vikipedi, İngilizce)
- Kiklop (Vikipedi, İngilizce)