Chế độ câu chuyện
Các thị nữ
Velázquez xây dựng chân dung hoàng gia quanh câu hỏi ai đang nhìn ai.
- Xưởng vẽ rộng mở ra quanh công chúa Margarita.
- Công chúa mặc trắng đứng giữa hai thị nữ.
- Velázquez dừng cạnh tấm toan cao bên trái.
- Vua và hoàng hậu chỉ hiện trong gương trên tường phía sau.
- José Nieto dừng tại ô cửa sáng phía sau nhóm người.
- Vài nhân vật nhìn ra ngoài, kéo ta vào căn phòng.
Các thị nữ là bức tranh năm 1656 của Diego Velázquez vẽ công chúa nhỏ Margarita giữa các thị nữ và gia nhân trong triều, cùng chính họa sĩ đứng trước một tấm toan khổng lồ và nhà vua với hoàng hậu phản chiếu trong một tấm gương; tranh được treo tại Bảo tàng Prado (Museo del Prado) ở Madrid.
Bức Các thị nữ vẽ gì?
Căn phòng mở ra quanh công chúa Margarita, các thị nữ và một họa sĩ đang làm việc. Ánh sáng từ bên phải làm nổi các nhân vật trước chiều sâu nội thất. Ta dường như vừa đến giữa một cuộc gặp.
Velázquez vẽ Các thị nữ năm 1656. Tác phẩm kết hợp chân dung nhóm, cảnh xưởng vẽ và câu hỏi về hành động nhìn. Các nhân vật có thể được xác định, nhưng tình huống chính xác vẫn gợi nhiều cách hiểu.
Bảo tàng Prado (Museo del Prado), nơi sở hữu bức tranh, cho biết tác phẩm được vẽ năm 1656 trong Cuarto del Príncipe (Phòng của Hoàng tử) thuộc cung điện Alcázar ở Madrid, chính là căn phòng hiện ra trong tranh. Phần lớn những người quanh công chúa được nhận diện bởi nhà văn viết về nghệ thuật Antonio Palomino; cuốn lịch sử các họa sĩ Tây Ban Nha của ông, xuất bản năm 1724, dành riêng cho Các thị nữ một mục, tác phẩm duy nhất ông đối xử như vậy. (Museo Nacional del Prado)
Những người trong bức Các thị nữ là ai?
Công chúa đứng gần trung tâm giữa các thị nữ. Một người quỳ xuống đưa cho cô một chiếc bình nhỏ, người khác nghiêng mình về phía cô. Chuyển động của họ tập trung chú ý vào đứa trẻ mà không làm phần còn lại của căn phòng biến mất.
Theo Bảo tàng Prado, công chúa được hai menina, tức thị nữ, của hoàng hậu hầu hạ: María Agustina Sarmiento và Isabel de Velasco. Bên phải là Mari Bárbola và Nicolasito Pertusato, người đang trêu một con chó ngao; phía sau họ, nữ quan Marcela de Ulloa đứng cạnh một guardadamas, tức người tùy tùng, còn quan thị thần José Nieto đứng chờ ở khung cửa phía cuối phòng. (Museo Nacional del Prado)
Bên trái, Velázquez đứng cạnh tấm toan lớn mà ta không thấy mặt được vẽ. Ông đã lùi lại, tay cầm dụng cụ. Sự hiện diện của ông đưa chính việc vẽ tranh vào cảnh cung đình, dành cho họa sĩ một chỗ giữa những người thuộc hoàng gia.
Chữ thập đỏ trên ngực Velázquez là huy hiệu của Dòng hiệp sĩ Santiago, danh hiệu mà ông chỉ nhận được vào năm 1659, ba năm sau khi bức tranh hoàn thành. Theo Palomino, nhà vua đã ra lệnh vẽ thêm nó sau khi họa sĩ qua đời, và có người nói chính Philip đã tự tay vẽ. Từ thắt lưng Velázquez treo những chiếc chìa khóa của các chức vụ trong triều: năm 1651 ông được bổ nhiệm làm quan thị thần của cung điện, một chức vụ mang lại địa vị nhưng khiến ông còn rất ít thời gian để vẽ. (Wikipedia)
José Nieto dừng ở ô cửa sáng phía sau. Ta không thể chắc ông đang đến hay đi. Ánh sáng quanh ông mở một lối khác qua phòng và đưa mắt vào chiều sâu.
Ai được phản chiếu trong tấm gương ở bức Các thị nữ?
Vua và hoàng hậu hiện lên trong chiếc gương nhỏ trên tường phía sau. Hình phản chiếu gợi một không gian ngoài cảnh ta thấy. Nó khiến ta nghĩ đôi vợ chồng hoàng gia có thể đang đứng đâu và điểm nhìn của mình liên hệ với họ thế nào.
Bảo tàng Prado xác định những gương mặt trong gương là Philip IV và Mariana của Áo, cha mẹ của công chúa, đang dõi theo cảnh tượng; bảo tàng hiểu khoảnh khắc này là lúc công chúa và các gia nhân dừng lại khi nhà vua và hoàng hậu bước vào. Theo bảo tàng, tấm gương biến bức tranh thành một suy tư về chính hành động nhìn, mời người xem cân nhắc ranh giới giữa hội họa và hiện thực cũng như vị trí của chính mình trong cảnh. (Museo Nacional del Prado)
Cặp vợ chồng hoàng gia đứng ở đâu là điều đã được tranh luận rất lâu. Quan điểm phổ biến nhất cho rằng họ đang ngồi làm mẫu cho tấm toan mà Velázquez đang vẽ, nên bức tranh cho thấy căn phòng từ vị trí của họ; trong khi đó, các nhà sử học nghệ thuật H. W. Janson và Joel Snyder lại cho rằng tấm gương phản chiếu bức chân dung trên tấm toan bị khuất của Velázquez. Chưa có giả thuyết nào được mọi người đồng thuận. (Wikipedia)
Không phải mọi nhân vật đều nhìn cùng hướng. Có người chăm sóc công chúa, có người nhìn ra ngoài, người khác dường như chìm vào việc riêng. Sự pha trộn làm cảnh như một khoảnh khắc, dù cách sắp đặt được kiểm soát kỹ.
Bức Các thị nữ đã trải qua những gì sau năm 1656?
Các bản kiểm kê sớm nhất gọi bức tranh là La Familia (“Gia đình”). Tranh bị hư hại trong trận hỏa hoạn năm 1734 thiêu rụi cung điện Alcázar và được họa sĩ cung đình Juan García de Miranda phục chế; ông đã vẽ lại gần như toàn bộ má trái của công chúa. Tấm toan cũng đã bị cắt bớt ở cả hai bên trái và phải. (Wikipedia)
Bức tranh vẫn nằm trong bộ sưu tập hoàng gia, được chuyển đến Cung điện Hoàng gia mới ở Madrid, rồi vào Bảo tàng Prado khi bảo tàng được thành lập năm 1819. Danh mục của Bảo tàng Prado lần đầu gọi nó là Las Meninas (Các thị nữ) vào năm 1843. Vì kích thước, tầm quan trọng và giá trị của nó, bức tranh không được cho mượn để triển lãm. (Wikipedia)
Vì sao bức Các thị nữ nổi tiếng đến vậy?
Bảo tàng Prado gọi căn phòng trong tranh là một trong những không gian được vẽ thuyết phục nhất của nghệ thuật phương Tây, và bức tranh là một bước quyết định hướng tới chủ nghĩa ảo giác, trong đó Velázquez vượt qua sự giống thật để gợi nên chính sự sống. Kể từ Palomino, nó chưa bao giờ mất vị thế kiệt tác, và hiếm có bức tranh nào khơi gợi nhiều cách diễn giải, và đa dạng đến thế. (Museo Nacional del Prado)
Từ đó đến nay, các nghệ sĩ không ngừng đáp lại bức tranh. Họa sĩ Ý Luca Giordano gọi nó là “thần học của hội họa”, Francisco Goya khắc một bản in theo tranh vào năm 1778, và từ tháng Tám đến tháng Mười Hai năm 1957, Pablo Picasso đã vẽ 58 bức diễn giải bức tranh và các nhân vật của nó, nay lấp đầy một phòng của Museu Picasso ở Barcelona. (Wikipedia)
Bức tranh kết nối căn phòng nhìn thấy với không gian phía trước. Mặt tranh bị khuất, chiếc gương và những ánh mắt hướng ra ngoài khiến vị trí của ta luôn là câu hỏi. Ta nhìn cung đình, đồng thời cảm thấy mình có thể đã lọt vào tầm nhìn của nó.
Tóm lược các chi tiết
Nguồn và đọc thêm
- Các thị nữ — Museo Nacional del Prado
- Tiểu sử họa sĩ: Diego Velázquez (Wikipedia, tiếng Anh)
- Các thị nữ (Wikipedia, tiếng Anh)