Chế độ câu chuyện

Ophelia

John Everett Millais · 1851-2 · Sơn dầu trên vải · Nền vẽ: 76,2 x 111,8 cm; khung: 110,5 x 145,8 x 14,5 cm · Tate

Millais bao quanh Ophelia đang chết đuối bằng bờ sông có vẻ đẹp tinh vi làm bi kịch thêm sắc nét.

Ophelia của John Everett Millais: một thiếu nữ mặc váy thêu ánh bạc nằm ngửa trôi trên dòng suối tối, gương mặt và đôi bàn tay mở hướng lên trên, hoa trôi bên cạnh; bên trái là lau sậy, phía trên là cây liễu, sau lưng nàng là bờ suối dày đặc cây cỏ xanh và hoa hồng dại trắng. — Ophelia, John Everett Millais, 1851-2. Google Art Project / Wikimedia Commons · John Everett Millais · Ophelia · 1851–2 · Tate · Phạm vi công cộng

Đây là Ophelia trong Hamlet của Shakespeare, đang chết đuối giữa dòng suối đầy hoa.
Gương mặt nàng hướng lên giữa đám sậy.
Sậy dày chen kín bờ trái.
Váy ánh bạc trải trên mặt nước.
Hoa rực sáng trôi cạnh bàn tay buông thấp.
Hồng dại nở phía trên thân nàng đang nổi trên nước.
Hoa vẫn nở quanh một sự sống đang rời đi.

Ophelia là bức tranh năm 1851–2 của John Everett Millais vẽ nhân vật Ophelia của Shakespeare trôi trên một dòng suối rải đầy hoa ngay trước khi nàng chết đuối; tranh thuộc sở hữu của Tate và được treo tại Tate Britain ở London.

Chuyện gì đang diễn ra trong bức Ophelia của Millais?

Thoạt tiên cảnh có vẻ yên bình: một cô gái nổi trong dòng suối, váy nhạt màu trải trên nước, cây cỏ chen kín hai bờ. Nhưng đây là Ophelia trong Hamlet của Shakespeare, đang chết đuối giữa sự sống dồi dào.

Millais giữ cảnh trong tĩnh lặng đáng lo. Miệng Ophelia mở, lòng bàn tay ngửa lên, váy trải trên mặt nước. Nước nâng nhân vật trong một thoáng, dù cảnh đang dẫn tới cái chết của nàng.

Mục danh mục của Tate đặt cảnh này vào Hồi IV, Cảnh 7 của Hamlet. Hóa điên sau khi cha bị Hamlet, người yêu của nàng, giết chết, Ophelia rơi xuống suối khi một cành cây gãy lúc nàng trèo lên để treo những vòng hoa. Theo lời kể của hoàng hậu Gertrude, xiêm y xòe rộng giữ nàng nổi trên mặt nước một lúc trong khi nàng hát vài đoạn ca khúc xưa, cho đến khi chiếc váy ngấm nước kéo nàng xuống “cái chết bùn lầy”. (Tate)

Millais vẽ bức Ophelia ở đâu?

Phong cảnh không phải phông nền sơ sài. Millais làm việc ngoài trời bên sông Hogsmill gần Ewell, nghiên cứu bờ sông với sự chú ý gần như bướng bỉnh. Lá, cỏ, cây thủy sinh và bùn nhận sự tập trung mà họa sĩ khác có thể chỉ dành cho gương mặt.

Millais bắt đầu vẽ phần nền vào tháng 7 năm 1851 tại Ewell, Surrey, vẽ từ sự quan sát thiên nhiên cận cảnh đúng như mục tiêu của Hội Huynh đệ Tiền Raphael đòi hỏi. Trong một bức thư được trích trong mục danh mục của Tate, ông phàn nàn rằng ruồi ở Surrey “cơ bắp hơn” nơi khác, rằng ông từng bị dọa đưa giấy triệu tập của quan tòa vì xâm phạm đất tư và làm hỏng cỏ khô, và rằng ông có nguy cơ bị gió thổi xuống nước. (Tate)

Người ta kể rằng ông làm việc bên sông Hogsmill tới 11 giờ mỗi ngày, sáu ngày mỗi tuần, suốt năm tháng. Khi thời tiết chuyển sang gió và tuyết vào tháng Mười Một, ông cho dựng một túp lều từ bốn tấm phên phủ rơm để có thể tiếp tục vẽ. (Wikipedia)

Sự chú ý ngang nhau dành cho nhân vật và cảnh vật là cốt lõi tính Tiền Raphael của tranh. Màu sáng và chi tiết quan sát kỹ cho thiên nhiên sức mạnh riêng. Bi kịch diễn ra giữa cây cối vẫn tiếp tục lớn.

Khi ấy Millais mới 22 tuổi. Sinh năm 1829 tại Southampton, ông vào học tại Trường của Học viện Nghệ thuật Hoàng gia (Royal Academy Schools) năm mười một tuổi, là học viên nhỏ tuổi nhất từng được nhận, và tại đó gặp William Holman Hunt và Dante Gabriel Rossetti, những người cùng ông sáng lập Hội Huynh đệ Tiền Raphael. (Wikipedia)

Ai là người mẫu cho bức Ophelia?

Millais vẽ nhân vật riêng trong xưởng, nơi Elizabeth Siddal tạo dáng trong bồn nước. Hình ảnh hoàn chỉnh kết hợp tư thế được sắp đặt kỹ với phong cảnh ngoài trời. Điều trông nhẹ nhàng dựa trên hai kiểu quan sát khác nhau.

Người mẫu là Elizabeth Siddal, người được các họa sĩ Tiền Raphael yêu mến và sau này kết hôn với Rossetti. Tate ghi lại rằng cô đã làm mẫu suốt bốn tháng trong một bồn nước được giữ ấm bằng những ngọn đèn đặt bên dưới. Có lần đèn tắt, cô bị cảm lạnh nặng, và cha cô dọa kiện cho đến khi Millais đồng ý trả tiền bác sĩ. (Tate)

Chiếc váy là một món đồ cổ thật sự. Tháng 3 năm 1852, Millais viết rằng ông đã mua “một chiếc váy cổ thật lộng lẫy của một quý bà”, thêu hoa bằng chỉ bạc khắp thân, để vẽ cho Ophelia, và nó tốn của ông bốn bảng, “dù cũ và bẩn như thế”. (Tate)

Những bông hoa trong bức Ophelia có ý nghĩa gì?

Hoa mang ý nghĩa lẫn màu sắc. Tate gắn anh túc với cái chết, cúc daisy với sự ngây thơ và hoa păng-xê với tình yêu vô vọng. Những chi tiết nhỏ nối cảnh tự nhiên với chuyện Ophelia mà không thu cả bờ sông vào một biểu tượng duy nhất.

Mục danh mục của Tate đọc phần lớn các loài cây như những biểu tượng. Những bông hồng gần má và váy của Ophelia, cùng cây hồng dại trên bờ, có thể gợi lại việc anh trai nàng là Laertes gọi nàng là “đóa hồng tháng Năm”. Liễu, tầm ma và cúc daisy gắn với tình yêu bị ruồng bỏ, nỗi đau và sự ngây thơ; chuỗi hoa violet nàng đeo quanh cổ có thể tượng trưng cho lòng chung thủy, sự trinh bạch hoặc cái chết của người trẻ; và hoa lưu ly trôi trên mặt nước. (Tate)

Tranh giữ quan sát và tưởng tượng văn chương cùng nhau. Nước có thể nghiên cứu, cây có thể gọi tên, còn nhân vật thuộc về bi kịch. Cuộc gặp ấy làm cảnh vừa cụ thể vừa bất an.

Bức Ophelia được đón nhận ra sao và hiện ở đâu?

Khi tranh được trưng bày tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia năm 1852, phản ứng trái chiều. Một nhà phê bình của tờ The Times cho rằng thật quái gở khi dìm Ophelia xuống “một con mương đầy cỏ dại”, và ngay cả John Ruskin, người ủng hộ Millais và thấy kỹ thuật của ông tinh tế, cũng đặt câu hỏi về việc chọn phong cảnh Surrey. (Wikipedia)

Nhà buôn tranh Henry Farrer đã mua bức tranh từ Millais ngay từ ngày 10 tháng 12 năm 1851, với giá 300 guinea. Sau đó tranh về tay nhà sưu tập B. G. Windus, một người say mê mua nghệ thuật Tiền Raphael, và ông bán lại nó vào năm 1862 với giá 748 guinea. (Wikipedia)

Ophelia nằm trong món quà tặng ban đầu của Sir Henry Tate cho Tate Gallery, và dòng ghi công của bảo tàng ghi rằng tranh do ông trao tặng năm 1894. Hồ sơ sưu tập của Tate cho biết tranh đang được trưng bày tại Tate Britain. (Tate)

Hình ảnh của bức tranh đã lan xa. Nó định hình cái chết của Ophelia trong bộ phim Hamlet năm 1948 của Laurence Olivier, Kylie Minogue mô phỏng tư thế ấy trong video ca khúc “Where the Wild Roses Grow” của Nick Cave, Lars von Trier gợi lại nó trong đoạn mở đầu bộ phim Melancholia năm 2011 của ông, và năm 2025 Taylor Swift đã tham chiếu nó trên bìa album The Life of a Showgirl. (Wikipedia)

Miệng và bàn tay mở giữ sự chú ý vào một sự sống chưa hoàn toàn lặng đi. Vẻ đẹp xung quanh không xóa nỗi đau. Nó khiến tương phản giữa nhân vật và bờ cây sống khó quên hơn.