Λειτουργία ιστορίας
Η 3η Μαΐου 1808
Ένας άνδρας με λευκό πουκάμισο υψώνει τα χέρια μπροστά σε εκτελεστικό απόσπασμα. Ο Γκόγια τον κάνει τη φωτεινότερη μορφή σε μια σκηνή φόβου και επικείμενου θανάτου.
- Ένα φανάρι. Φωτίζει τα θύματα, ποτέ τους δολοφόνους.
- Χέρια ψηλά, λίγο πριν τον πυροβολήσουν. Κάποιοι βλέπουν πληγές στις παλάμες του, σαν του Χριστού.
- Οι στρατιώτες δεν έχουν πρόσωπα. Μόνο μια μακριά σειρά από τουφέκια.
- Στα πόδια του, οι άντρες που έχουν ήδη εκτελεστεί.
- Πίσω του, οι επόμενοι. Κάποιοι κρύβουν το πρόσωπό τους.
- Ο Γκόγια ζήτησε ο ίδιος να τον ζωγραφίσει. Στον Ισπανικό Εμφύλιο, ο πίνακας επέζησε από ένα δυστύχημα με φορτηγό.
Η «3η Μαΐου 1808» είναι πίνακας του 1814 του Φρανθίσκο ντε Γκόγια με ένα γαλλικό εκτελεστικό απόσπασμα που τουφεκίζει αιχμαλώτους μετά την εξέγερση της Μαδρίτης τον Μάιο του 1808, με κέντρο έναν άντρα με λευκό πουκάμισο που υψώνει τα χέρια στο φως ενός φαναριού· ανήκει στο Εθνικό Μουσείο του Πράδο στη Μαδρίτη.
Τι δείχνει η 3η Μαΐου 1808;
Ένας άνδρας με λευκό πουκάμισο υψώνει τα χέρια μπροστά σε εκτελεστικό απόσπασμα. Ο Γκόγια τον κάνει τη φωτεινότερη μορφή σε μια σκηνή φόβου και επικείμενου θανάτου.
Ο τίτλος αναφέρεται στις εκτελέσεις μετά την εξέγερση της Μαδρίτης τον Μάιο του 1808. Ο Γκόγια ζωγράφισε το έργο το 1814, κοιτάζοντας πίσω στη βία της γαλλικής κατοχής.
Γιατί ο Γκόγια φωτίζει μόνο τα θύματα;
Ένα φανάρι βρίσκεται στο έδαφος ανάμεσα στις ομάδες. Φωτίζει τους καταδικασμένους και εκθέτει τα πρόσωπά τους, αφήνοντας κρυμμένες τις ταυτότητες των στρατιωτών.
Τα ανοιχτά χέρια του κεντρικού άνδρα αντιπαραβάλλονται με την κλειστή γραμμή των όπλων. Η χειρονομία μπορεί να θυμίζει εικόνες μαρτυρίου, παραμένοντας η κίνηση ενός φοβισμένου ανθρώπου.
Το μόνο φως στον πίνακα προέρχεται από το φανάρι στο έδαφος, όπως επισημαίνει η ιστορικός τέχνης Κρίστιν Ζαπέλα. Το Fundación Goya en Aragón σημειώνει ότι η κυβική λάμψη του εντείνει τη σκληρότητα και το αίμα στο έδαφος. Επιτρέπει επίσης σε κάθε κατάδικο να δείξει τη δική του αντίδραση: το ίδρυμα διαβάζει οργή στις σφιγμένες γροθιές, αγωνία στον άντρα με τα λευκά, ικεσία στα σταυρωμένα χέρια και μετάνοια στα χέρια που υψώνονται στο στόμα. Οι στρατιώτες, αντίθετα, δεν έχουν πρόσωπα. Και δείτε το δεξί χέρι του άντρα: η Ζαπέλα βλέπει εκεί τα στίγματα του Χριστού. (Smarthistory)
Πώς συνέθεσε ο Γκόγια την εκτέλεση;
Οι στρατιώτες έχουν γυρισμένες τις πλάτες τους. Οι επαναλαμβανόμενες στάσεις και τα όπλα τους κάνουν να μοιάζουν με ενιαία δύναμη.
Σώματα κείτονται στο προσκήνιο και άλλοι κρατούμενοι περιμένουν πίσω. Ο Γκόγια συγκεντρώνει τα επακόλουθα, την επικείμενη πράξη και τον φόβο του επόμενου σε μία σκηνή.
Τι απέγινε η 3η Μαΐου 1808 αφού τη ζωγράφισε ο Γκόγια;
Ο σκοτεινός λόφος και η μακρινή πόλη προσφέρουν ελάχιστη οπτική διέξοδο. Το φως μάς τραβά ξανά στους ανθρώπους που αντικρίζουν τα όπλα.
Ο Γκόγια ζήτησε ο ίδιος αυτή την παραγγελία. Σε επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 1814 προς το Συμβούλιο της Αντιβασιλείας, προσφέρθηκε να απαθανατίσει τις πιο αξιοσημείωτες και ηρωικές πράξεις της εξέγερσης. Αυτό που παρέδωσε δεν ήταν καμία σκηνή νίκης, και το Fundación Goya en Aragón σημειώνει ότι οι νέες απολυταρχικές αρχές δεν υποδέχθηκαν καλά ούτε αυτόν ούτε το ταίρι του, τη «2α Μαΐου 1808». Ως το 1834 βρίσκονταν και οι δύο στις αποθήκες του Πράδο· εκτέθηκαν το 1868, μετά την εθνικοποίηση του μουσείου. Το 1937, καθ’ οδόν προς τη Βαλένθια κατά τον Εμφύλιο, αυτός ο καμβάς υπέστη ζημιά κάτω αριστερά. Τόσο ο Μανέ όσο και ο Πικάσο άντλησαν από αυτόν. (Fundación Goya en Aragón)
Κοίτα ξανά το πρόσωπο του άνδρα. Ο πίνακας δίνει δύναμη σε ένα ιστορικό γεγονός μέσα από έναν άνθρωπο του οποίου ο φόβος είναι ορατός και προσωπικός.
Οι λεπτομέρειες με μια ματιά
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Η 3η Μαΐου 1808 — Μουσείο του Πράδο
- Βιογραφία του καλλιτέχνη: Φρανθίσκο ντε Γκόγια (Βικιπαίδεια, στα αγγλικά)
- Η 3η Μαΐου 1808 (Βικιπαίδεια, στα αγγλικά)