વાર્તા મોડ

વેદના

ઑગસ્ટ ફ્રિડ્રિખ આલ્બ્રેખ્ટ શેન્ક · 1878 · કેનવસ પર તેલ · 151 x 251.2 cm · નેશનલ ગૅલરી ઑફ વિક્ટોરિયા, મેલબર્ન

ઘેટી પોતાના મૃત બચ્ચાનું રક્ષણ કરે છે; રાહ જોતા કાગડા પ્રાણીના શોકને જાહેર શોકાંતિકા બનાવે છે.

વેદના, ઑગસ્ટ ફ્રિડ્રિખ શેન્કનું ચિત્ર: બરફમાં પડેલા ઘેટાના બચ્ચા ઉપર એક ઘેટી માથું ઊંચું કરે છે, અને રાખોડી આકાશ નીચે કાળાં પક્ષીઓનું એક વર્તુળ તેને ઘેરી વળ્યું છે. — વેદના, ઑગસ્ટ ફ્રિડ્રિખ આલ્બ્રેખ્ટ શેન્ક, 1878. Google Art Project / Wikimedia Commons · ઑગસ્ટ ફ્રિડ્રિખ આલ્બ્રેખ્ટ શેન્ક · વેદના · 1878 · National Gallery of Victoria, Melbourne · સર્વજનિક ક્ષેત્ર

તે એવા ઘેટાના બચ્ચાની રખેવાળી કરે છે, જે મરી ચૂક્યું છે.
માથું ઊંચું. મોં ખુલ્લું. તે ખસશે નહીં.
તેના મોં પાસેનો બરફ જુઓ. લોહીનો નાનો ડાઘ.
હવે તેમની આસપાસ જુઓ. કાગડા. આખું એક વર્તુળ, રાહ જોતું.
કોઈ આશરો નથી. બસ બરફ અને ભારે આકાશ.
પૅરિસ સલૂનમાં પ્રદર્શિત, મોટા કદમાં ચીતરેલું, જાણે જાહેર કરુણાંતિકા.
તે તેને જીવતું કરી શકતી નથી. છતાં રહે છે, દેહ અને પંખીઓની વચ્ચે.

‘વેદના’ ઑગસ્ટ ફ્રિડ્રિખ શેન્કનું 1878નું ચિત્ર છે, જેમાં બરફમાં પોતાના મૃત બચ્ચા પર ઊભેલી એક ઘેટી અને તેની આસપાસ નજીક આવતું કાગડાઓનું વર્તુળ દેખાય છે; આ ચિત્ર મેલબર્નની નેશનલ ગૅલરી ઑફ વિક્ટોરિયામાં છે.

‘વેદના’ ચિત્રમાં શું થઈ રહ્યું છે?

બરફથી ઢંકાયેલા દૃશ્યમાં એક ઘેટી પોતાના મૃત બચ્ચાનું રક્ષણ કરતી ઊભી છે. તેમની આસપાસ ઘણા કાળા કાગડા ભેગા થઈને રાહ જુએ છે. શેન્ક પક્ષીઓના એ ઘેરા સામે આછા રંગનાં પ્રાણીઓને તરત નજરે ચઢે તેમ દર્શાવે છે; રક્ષણ અને અસહાયતા દૃશ્યના કેન્દ્રમાં આવે છે. (નેશનલ ગૅલરી ઑફ વિક્ટોરિયા, મેલબર્ન)

ઘેટી મોં ખુલ્લું રાખીને માથું ઊંચું કરે છે. તેનું શરીર બચ્ચાને ઢાંકે છે, પણ મોઢું તેનાથી બીજી તરફ વળેલું છે; આ મુદ્રામાં વિરોધ અને વેદના બંને દેખાય છે. નજીક કોઈ આશ્રય દેખાતો નથી, માત્ર ખુલ્લી જમીન અને રાહ જોતું પક્ષીઓનું ટોળું છે.

બચ્ચું તેની નીચે બરફમાં નિશ્ચલ પડેલું છે. તેના મોં પાસે લોહીનું નાનું નિશાન આ મૃત્યુને સ્પષ્ટ બનાવે છે. આસપાસ કેટલાં પક્ષીઓ છે તે પૂરેપૂરું સમજાય તે પહેલાં તેનું આછા રંગનું શરીર નજર ખેંચે છે.

કાગડાઓ કેમ ભેગા થઈ રહ્યા છે?

કાગડા માત્ર ઘેરી પૃષ્ઠભૂમિ નથી. વારંવાર દેખાતાં તેમનાં આકારો ધ્યાન બચ્ચા તરફ દોરે છે, અને તેમનું રાહ જોવું ઘેટીની સ્થિતિને વધુ તાકીદભરી બનાવે છે. જે જીવનનું તે રક્ષણ કરે છે તેને પાછું લાવી શકતી નથી, છતાં શરીર અને પક્ષીઓની વચ્ચે ઊભી રહે છે.

શિયાળાનું દૃશ્ય ખુલ્લામાં નિરાધાર હોવાની લાગણી વધારે છે. બરફ, નીચી ક્ષિતિજ અને ભારેખમ આકાશ નજરને ભાગ્યે જ આશ્રય આપે છે. શેન્ક મધ્યના સમૂહની આસપાસ એટલી જગ્યા રાખે છે કે આ ભેગા થયેલાં પક્ષીઓ વચ્ચે ઘેટી કેટલી એકલી છે તે અનુભવાય.

ચિત્રનું વિશાળ કદ પ્રાણીના વિષયને જાહેર શોકાંતિકા જેટલી ઉપસ્થિતિ આપે છે. પેરિસના સાલોંમાં પ્રદર્શિત થયેલા આ ચિત્રે માનવજગતની બહારની પીડા પર પણ લાંબું ધ્યાન આપવા કહ્યું હતું. શરીરો, રંગ અને અંતર દ્વારા રચના આ અપીલ કરે છે.

આ ચિત્રનો અર્થ શું છે?

‘વેદના’ શીર્ષક પ્રાણીઓના આ દૃશ્યમાં પીડા ઓળખવા પ્રેરે છે. ઘેટીની રક્ષણાત્મક મુદ્રા અને તેની આસપાસ ભેગાં થયેલાં પક્ષીઓ દ્વારા શેન્ક આ ભાવનાત્મક અર્થ રચે છે. રચના સહાનુભૂતિ જગાવે છે અને પ્રાણીના અનુભવ વિશે વિચારવાની જગ્યા આપે છે.

આખું દૃશ્ય ફરી જોતાં એક જ શરીર પર કેન્દ્રિત ધ્યાનનાં બે સ્વરૂપ દેખાય છે: ઘેટી તેનું રક્ષણ કરે છે, જ્યારે કાગડા નજીક રાહ જુએ છે. શેન્ક આ વિરોધને ઉકેલ વિના છોડી દે છે. બચ્ચું નિશ્ચલ રહે છે, અને માતાની રક્ષણાત્મક હાજરી આપણી નજર રોકી રાખે છે.