Verhaalmodus
Lucifer
Een waakzame figuur verschijnt uit het donker; zijn ingehouden houding en bleke ogen bundelen de spanning van het schilderij.
- Een gevallen engel, ineengedoken in het donker. En hij kijkt naar jou.
- Bleke ogen, wijd open. Het enige lichte in zijn gezicht.
- Kin op de hand. Het museum ziet in deze pose Rodins De denker.
- Eén lichte knie breekt door het donker. Al het andere verstopt zich.
- Zijn vleugels blijven gevouwen. Geen vlucht. Geen aanval.
- Een koude blauwe vlam, linksonder. Het enige andere licht.
- Een prins kocht hem een jaar later. Door dit schilderij kennen Bulgaren Stuck.
Lucifer is een schilderij van Franz von Stuck uit 1890 van de gevallen engel die gehurkt in het duister zit, zijn kin op zijn hand, en de kijker met bleke ogen aanstaart; het behoort tot de collectie van de Nationale Galerie in Sofia, Bulgarije.
Wat toont Stucks Lucifer?
Lucifer komt langzaam uit het donker tevoorschijn. Zijn lichaam, vleugels en omgeving liggen zo dicht bij elkaar in toon dat we hun randen moeten zoeken. Von Stuck maakt kijken tot een actief deel van de ontmoeting: hij onthult de figuur zonder hem helemaal van de zwarte achtergrond los te maken.
De bleke ogen bieden het duidelijkste contactpunt. Terwijl veel van het lichaam moeilijk te onderscheiden blijft, lijkt de blik voorbij de geschilderde ruimte te reiken. Wij bestuderen de figuur en voelen ons op onze beurt bekeken.
Waarom kijkt Lucifer ons recht aan?
Zijn ineengedoken houding concentreert de spanning. De ledematen blijven dicht bij het lichaam en de hand tegen zijn gezicht geeft hem een peinzende stilstand. In plaats van een handeling te ensceneren laat de schilder de houding een gemoedstoestand suggereren.
De vleugels openen zich niet in een breed gebaar. Hun donkere vormen blijven dicht bij de schaduwen eromheen, zodat de kracht van de figuur ingehouden voelt. Het contrast tussen de mogelijkheid van vliegen en de vastgehouden houding versterkt de stilte.
Stuck bedacht die blik als de helft van een paar. In 1889 schilderde hij De wachter van het paradijs, en het Yokohama Museum of Art, dat zijn eigen ets naar Lucifer bezit, noemt dit doek uit 1890 de pendant ervan. De Nationale Galerie in Sofia zegt dat deze twee schilderijen hem wereldfaam bezorgden. Het museum in Yokohama beschrijft hoe Lucifer fronsend en met wijd opengesperde witte ogen naar de kijker staart, en oppert dat de pose is geïnspireerd op De denker van Rodin. Misschien staat de gevallen engel dus niet op het punt toe te slaan. Hij denkt na, en hij heeft ons opgemerkt. (Yokohama Museum of Art)
Hoe componeerde Stuck Lucifer?
Hand en gezicht werken samen zonder één verklaring te geven. We zouden concentratie, wrok of vermoeidheid in de houding kunnen lezen. Het zijn mogelijkheden waartoe het beeld uitnodigt, geen gedachten die het schilderij voor ons kan vaststellen.
Een kleine blauwe gloed bij de linkeronderrand brengt een koelere kleur in het donker. Het zwakke licht geeft het oog een ander punt om te onderzoeken voordat we terugkeren naar het gezicht. Het contrast is sterk omdat maar zo weinig van het doek helder verlicht is.
Wat gebeurde er met Lucifer nadat Stuck het had geschilderd?
Lucifer, geschilderd in 1890, behoort tot von Stucks symbolistische belangstelling voor mythen en psychologische suggestie. Het in de titel genoemde onderwerp biedt een beginpunt; licht, lichamelijke spanning en een indringende blik bepalen de ervaring van het schilderij.
Een vorstelijke koper diende zich snel aan. Volgens de Nationale Galerie in Sofia kocht vorst Ferdinand van Bulgarije Lucifer tijdens een bezoek aan München, het jaar nadat het was geschilderd, en is het juist dit ene schilderij waardoor Stuck in Bulgarije populair is bij het grote publiek. Stuck, een van de oprichters van de Münchener Secession, werd een van de bekendste symbolisten. In 2024 herenigde de galerie Lucifer met De wachter van het paradijs, een doek dat zelden buiten de Villa Stuck in München te zien is, in de tentoonstelling Tussen licht en duisternis, waar het tweetal, in de woorden van de galerie, hun dramatische dialoog hervatte. (Nationale Galerie, Sofia)
De scène toont geen strijd die zich ontvouwt en geen dramatische ontsnapping. De kracht blijft in de ontmoeting met één waakzame figuur. Wanneer we terugkeren naar het hele doek, lijkt het donker minder leeg: we hebben geleerd hoeveel uitdrukking de kunstenaar erin kan bewaren.
De details in één oogopslag
Bronnen en verder lezen
- Lucifer — Nationale Galerie, Sofia
- Biografie van de kunstenaar: Franz von Stuck (Wikipedia, Engels)
- Lucifer (Wikipedia, Engels)