Verhaalmodus
De magische cirkel
Waterhouse maakt magie fysiek door een getekende cirkel, een bewuste houding, gereedschap, rook en wachtende vogels.
- Je zou haar een heks noemen. Het schilderij nooit.
- Een ketel gloeit boven een klein vuur, binnen de lijn.
- Met haar staf trekt ze de lijn in het stof, om zichzelf heen.
- Vreemde figuren lopen langs de zoom van haar blauwe jurk.
- Zeven raven, telde een critica. Twee verstoppen zich in de rook en in haar jurk.
- Haar sikkel heeft de vorm van een halvemaan. Een maanritueel, misschien.
- Die lijn trok ze zelf. Houdt ze iets buiten, of roept ze het binnen?
De magische cirkel is een schilderij van John William Waterhouse uit 1886 van een tovenares die op de grond een cirkel trekt om zichzelf en een rokende ketel terwijl er buiten raven samenkomen; het behoort tot de collectie van Tate in Londen.
Wat toont De magische cirkel?
Het schilderij is opgebouwd rond een gebaar: een vrouw trekt met een lange staf een cirkel in de aarde. Haar arm zet de lijn van het werktuig voort naar de gloeiende punt. De handeling is klein, maar de omliggende voorwerpen maken haar tot het centrum van een ritueel.
Waterhouse geeft magie een lichamelijke vorm door werktuigen en concentratie. De vrouw staat blootsvoets naast een verhitte ketel en houdt een kromme sikkel in haar andere hand. Door haar doelgerichte houding voelt de scène als werk waarvan wij de regels niet kennen.
Wie is Waterhouses tovenares, en waar dient de cirkel voor?
De cirkel scheidt de vrouw en de ketel van de vogels die erbuiten samenkomen. Binnen de grens stijgt rook op. De gemarkeerde grond geeft het ritueel een zichtbare structuur, al blijft het precieze doel in het schilderij raadselachtig.
Haar houding richt de aandacht op de taak. De staf verlengt één arm schuin naar beneden, terwijl de andere hand de sikkel dichter bij haar lichaam houdt. Door die verschillende richtingen verbindt de figuur grond, werktuigen en opstijgende rook.
De titel noemt alleen de cirkel, niet de vrouw. In een essay dat de Victorian Web overneemt, beschrijft Cecilia Rose een tovenares die een vurige cirkel trekt om daarin een magisch ritueel te voltrekken. Ze telt zeven raven, waarvan er twee verborgen zijn door rook en kleding, leest de ceremonie als misschien een ritueel voor de geesten van de maan, en wijst op de halvemaanvormige sikkel in de linkerhand van de tovenares. Rose oppert ook dat Circe, de tovenares uit Homerus’ Odyssee die Waterhouse minstens vier keer zou schilderen, het voorbeeld voor deze tovenares kan zijn. Of de lijn haar beschermt of iets oproept, zegt het schilderij nergens. (The Victorian Web)
Hoe componeerde Waterhouse De magische cirkel?
De zwarte vogels verzamelen zich rond de afgebakende ruimte. Hun donkere vormen onderbreken de bleke aarde en herhalen de diepere schaduwen van het landschap. Hun positie maakt de grens duidelijker, zonder te vertellen wat de vogels begrijpen of van plan zijn.
Precieze oppervlakken en symbolische voorwerpen verbinden de scène met de prerafaëlitische traditie die Waterhouse beïnvloedde. De blauwe jurk, de versierde zoom en het gebogen lemmet geven details om te bestuderen, terwijl de identiteit van de vrouw en de aard van haar ritueel openblijven.
Wat gebeurde er met De magische cirkel na 1886?
Het gedempte landschap houdt de aandacht op de voorgrond. Aardkleuren omringen de blauwe jurk, het heldere vuur en de hoge rookkolom. De rook begint bij de ketel en voert de blik omhoog, voorbij het hoofd van de vrouw.
Het schilderij hoefde niet lang op een thuis te wachten. Volgens de herkomstvermelding werd het in 1886 geschonken door de Trustees of the Chantrey Bequest, het jaar waarin het is gedateerd. Dat fonds, nagelaten door de beeldhouwer Sir Francis Chantrey en beheerd door de Royal Academy, kocht in Groot-Brittannië gemaakte kunst aan voor een openbare nationale collectie; Tate legt uit dat het legaat pas na de oprichting van de Tate Gallery in 1897 aan haar aankopen werd toegewezen. Zo behoorde De magische cirkel de natie al toe, elf jaar voordat de galerie die het nu bezit bestond. (Tate)
De getrokken lijn brengt de details samen in één compositie. Binnen zijn de vrouw, het vuur en de ketel; buiten vogels en open grond. Die scheiding maakt controle en bescherming tot mogelijke interpretaties, terwijl het onverklaarde ritueel het mysterie van het schilderij bewaart.
De details in één oogopslag
Bronnen en verder lezen
- De magische cirkel — Tate
- Biografie van de kunstenaar: John William Waterhouse (Wikipedia, Engels)
- De magische cirkel (Wikipedia, Engels)