ਕਹਾਣੀ ਮੋਡ
ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ
ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ ਮਿਲਟਨ ਦੇ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਲੌਸਟ ਦਾ ਦੈਂਤ-ਮਹਿਲ ਹਨੇਰੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ ਲਾਵੇ ਉੱਪਰ ਕਲਪਦਾ ਹੈ।
- ਨਰਕ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਹੈ ਉਹ।
- ਹੇਠਾਂ ਸੱਜੇ ਉਹ ਨਿੱਕੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ? ਸ਼ੈਤਾਨ। ਲੂਵਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਹ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਿਲਟਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਿਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਹ ਵਾਂਗ’ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
- ਲਾਲ ਲਾਵੇ ਦੇ ਦਰਿਆ ਹੇਠੋਂ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਤੇ ਇਹ ਬਿੰਦੀਆਂ? ਦੈਂਤ। ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਣ ਲਈ, ਕਵਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਧੂੰਆਂ ਬੁਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
- ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਟਨ ਨੇ ਘੜਿਆ: ‘ਸਾਰੇ ਦੈਂਤ’। ਅੱਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ pandemonium ਦਾ ਅਰਥ ਬੱਸ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਹੈ।
‘ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ’ ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ 1841 ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਹਿਕਦੇ ਲਾਵੇ ਵਾਲੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਲਟਨ ਦੀ ‘ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਲੌਸਟ’ ਵਿਚਲੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਮਿਊਜ਼ੇ ਦੂ ਲੂਵਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।
ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ ‘ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਮਹਿਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਅਸਮਾਨ ਲਗਭਗ ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ ਆਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾ ਮਿਲਟਨ ਦੇ ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਲੌਸਟ ਤੋਂ ਹੈ। ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ ਉਹ ਮਹਿਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਤਿਤ ਦੈਂਤ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਟਿਨ ਕਲਪਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ, ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਲਟਨ ਦੀ ‘ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਲੌਸਟ’ ਵਿੱਚ ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ ਕੀ ਹੈ?
ਹੇਠਾਂ ਸੱਜੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਇਮਾਰਤ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਲੂਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਆਕਾਰ ਤਿੱਖਾ ਫ਼ਰਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।
ਲਾਲ ਲਾਵਾ ਹੇਠਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸ਼ਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਇਸ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਟਨ ਨੇ ਘੜਿਆ ਸੀ। ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ ਸ਼ਬਦ ‘ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਲੌਸਟ’ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਅਗੇਤਰ ਪੈਨ-, ਯਾਨੀ ‘ਸਭ’, ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿਲਟਨ ਲਈ ਇਹ ਨਰਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ: ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ “ਭਾਫ਼ ਵਾਂਗ” ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਲੂਵਰ ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ 710 ਤੋਂ 719 ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸ਼ੈਤਾਨ ਇੱਕ ਸਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਿਲ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਜੁੜੇਗੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਲਈ, ਰਾਖਸ਼ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। (Oxford University Press)
ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ?
ਇਮਾਰਤ ਹੇਠ ਨਿੱਕੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਥਾਂ ਵੱਸੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੈਮਾਨਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੰਦਾ। ਇਕੱਠ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।
ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਏ ਇਮਾਰਤੀ ਰੂਪ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਰਕ ਡਰਾਉਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰਟਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਗੜਬੜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਮਹਿਲ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਲਗਭਗ ਰਸਮੀ ਸੁਭਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
‘ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ’ ਲੂਵਰ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ?
ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਦੇ ਬੁਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ ਵੱਡੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹੌਲ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਟਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਫਸਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਟਿਨ 1824 ਅਤੇ 1831 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਉਸ ਨੇ 1841 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਰਚਨਾ ‘ਸਵਰਗੀ ਨਗਰੀ’ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਡਰੈਗਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇਸ ਦਾ ਫ਼ਰੇਮ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਲਕ, ਬੋਲਟਨ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਰੇਲ ਇੰਜਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹਿਕ, ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਚੱਲ ਵਸੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਚਿੱਤਰ 1843 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2006 ਵਿੱਚ ਲੂਵਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਪੀਏਰ ਬੈਲੀਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੋਲ ਮਾਰਸ਼ੋ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦਿਆ। (ਮਿਊਜ਼ੇ ਦੂ ਲੂਵਰ)
ਚਿੱਤਰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਸੱਦਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਟਿਨ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਖਿੱਚ ਉੱਤੇ ਸੋਚਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਧਿਆਨ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੇਰਵੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
- ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ — ਮਿਊਜ਼ੇ ਦੂ ਲੂਵਰ
- ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ: ਜੌਨ ਮਾਰਟਿਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
- ਪੈਂਡੇਮੋਨੀਅਮ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
ਹਰੇਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ · ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ