ਕਹਾਣੀ ਮੋਡ
ਲੂਸੀਫਰ
ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਕਸ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਉਘੜਦੀ ਹੈ; ਰੁਕੀ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਫਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਤਣਾਅ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਇੱਕ ਡਿੱਗਿਆ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਫਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਪੂਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਚਮਕਦੀ ਚੀਜ਼।
- ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਠੋਡੀ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਇਸ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਰੋਦਾਂ ਦਾ ‘ਦ ਥਿੰਕਰ’ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
- ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਗੋਡਾ ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਲੁਕਿਆ ਹੈ।
- ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ ਮੁੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਉਡਾਣ। ਨਾ ਹਮਲਾ।
- ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਨੀਲੀ ਲਾਟ, ਹੇਠਾਂ ਖੱਬੇ। ਬੱਸ ਇਹੀ ਹੋਰ ਰੋਸ਼ਨੀ।
- ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੇ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਟੁਕ ਨੂੰ ਇਸੇ ਚਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫ਼ੋਨ ਸ਼ਟੁਕ ਦੀ 1890 ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਿਤ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਛਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਠੋਡੀ ਹੱਥ ’ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਫਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ ਵੱਲ ਘੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਸੋਫ਼ੀਆ ਵਿਚਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ।
ਸ਼ਟੁਕ ਦੀ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਲੂਸੀਫਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਨੇੜੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਭਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੋਨ ਸ਼ਟੁਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ।
ਫਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਬਿੰਦੂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਲੇ ਪਛਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਜ਼ਰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੂਸੀਫਰ ਸਿੱਧਾ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਘੂਰਦਾ ਹੈ?
ਸੁੰਗੜੀ ਮੁਦਰਾ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੱਥ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਚਿੰਤਨ ਵਾਲੀ ਅਡੋਲਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਰਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਖੰਭ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਆਕਾਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉੱਡਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਟੁਕ ਨੇ ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਜੋਂ ਸੋਚੀ ਸੀ। 1889 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ‘ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ’ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਯੋਕੋਹਾਮਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਜਿਸ ਕੋਲ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਐਚਿੰਗ ਹੈ, 1890 ਦੇ ਇਸ ਕੈਨਵਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਰਚਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਫ਼ੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ। ਯੋਕੋਹਾਮਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਲੂਸੀਫਰ ਨੂੰ ਤਿਊੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁਦਰਾ ਰੋਦਾਂ ਦੀ ‘ਦ ਥਿੰਕਰ’ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪਤਿਤ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। (Yokohama Museum of Art)
ਸ਼ਟੁਕ ਨੇ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ?
ਹੱਥ ਅਤੇ ਚਿਹਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕੋ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਅਸੀਂ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗਰਤਾ, ਰੰਜ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਈਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਚਿੱਤਰ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੱਕੇ ਕਰ ਸਕੇ।
ਹੇਠਲੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੇੜੇ ਛੋਟੀ ਨੀਲੀ ਚਮਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਠੰਢੀ ਰੰਗਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਖ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿੰਦੂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਨਵਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਟੁਕ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ?
1890 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਲੂਸੀਫਰ ਮਿਥਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ੋਨ ਸ਼ਟੁਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਪਾਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸਰੀਰਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਟਿਕੀ ਨਜ਼ਰ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆ ਗਿਆ। ਸੋਫ਼ੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਫ਼ਰਡੀਨੈਂਡ ਨੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਿਊਨਿਖ ਦੀ ਇੱਕ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਖ਼ਰੀਦੀ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਟੁਕ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਮਿਊਨਿਖ ਸੇਸੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ਼ਟੁਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ। 2024 ਵਿੱਚ ਗੈਲਰੀ ਨੇ ‘ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ’ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ‘ਲੂਸੀਫਰ’ ਨੂੰ ‘ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ’ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਇਆ, ਜੋ ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਵਿਲਾ ਸ਼ਟੁਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਕੈਨਵਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕੀ ਸੰਵਾਦ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। (ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ, ਸੋਫ਼ੀਆ)
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਲੜਾਈ ਜਾਂ ਨਾਟਕੀ ਭੱਜਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਚੌਕਸ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਕੈਨਵਸ ਵੱਲ ਮੁੜੀਏ ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਘੱਟ ਖਾਲੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੇਰਵੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ
- ਲੂਸੀਫਰ — ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ, ਸੋਫ਼ੀਆ
- ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ: ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫ਼ੋਨ ਸ਼ਟੁਕ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
- ਲੂਸੀਫਰ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
ਹਰੇਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ · ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ