Hikâye modu
Düşmüş Melek
Cabanel, yitirdiği melekler arkasında yükselirken utancını saklayan düşmüş Şeytan’ı gösterir.
- O bir canavar değil. Cennet'ten yeni düşmüş Şeytan.
- Bir gözyaşı. Ama göze bak: bu öfke.
- Kollar yüzünün üstünde. Utanç ve gurur, tek bir harekette.
- Uçmak için yapılmış bir kanat. Artık sadece üstünde yatılan bir şey.
- Arkasında melekler şarkı söylüyor. Cabanel'e göre asıl konu, aşağı yukarı, onların sevinciydi.
- Yukarıda ışık. Aşağıda dikenler.
- Cabanel'in hükmü: yenilmiş, ama hâlâ gururlu, çaresiz, kinci.
Düşmüş Melek, Alexandre Cabanel’in 1847 tarihli, Cennet’ten düşüşünün hemen ardından yüzünü çapraz kollarının arkasına gizleyen ve görünen gözünden bir öfke ve utanç gözyaşı süzülen Lüsifer’i gösteren tablosudur; Montpellier’deki Fabre Müzesi’nde sergilenir.
Düşmüş melek kim?
Cabanel düşmüş bedeni tuvalin alt kenarına yakın yerleştirirken diğer melekler arkasında yükselir. Kompozisyon iki dünyayı ayırır: bir figür yerde kalır, yukarıdaki ışık ve hareketten kopmuştur.
Cabanel Roma’da öğrenim görürken 1847’de yapılan eser, Cennet’ten düşüşünün ardından Şeytan’ı gösterir. Sanatçı, Alfred Bruyas’ya yazdığı mektupta onu yenilmiş ama hâlâ gururlu, çaresiz ve intikamcı olarak betimlemiştir. Bu çatışan duygular bütün figürü şekillendirir. (Fabre Müzesi, Montpellier)
Düşmüş melek neden ağlıyor?
Göz bizi yakına çeker. Öfkeli bakışın altında bir damla yaş ışığı yakalar. Cabanel yenilmiş figüre idealize edilmiş bir güzellik verir; öfkesini yumuşatmadan acısını görünür kılar.
Çapraz kollar yüzün bir kısmını gizler ve bedeni dünyaya kapatır. Duruş hem savunma hem de ret olarak okunabilir. Utanç ve gurur aynı harekette buluşur.
Tablonun anlamı ne?
Mavi-siyah kanat bedenin altında bir yastık gibi uzanır. Koyu tüyler soluk tenle karşıtlık oluşturur ve güzel figürü gölgeli toprağa bağlar. Bir zamanlar uçuşla ilişkili olan şey artık ağırlığını taşır.
Uzaktaki melekler ışıkta hareket eder ve Cabanel’in mektubunda açıkladığı gibi Tanrı’nın yüceliğini terennüm eder. Mutlulukları, Şeytan’ın yitirdiği görkemi hatırlatır. Onların hareketi, onun hareketsizliğini ve yalnızlığını daha acı verici kılar. (Fabre Müzesi, Montpellier)
Kaya ve dikenli bitkiler düşmüş figürü çevreler. Pürüzlü zemin açık gökyüzüyle ve bedeninin pürüzsüzlüğüyle karşıtlık oluşturur. Sürgün bir yere ve dokuya kavuşur.
Düşüşün kendisi çoktan bitmiştir; resim onun duygusal sonuçlarında kalır. Gözyaşı, kollar ve sabit bakış kederle başkaldırıyı bir arada tutar. Cabanel yenilginin iç dünyada henüz son bulmadığını hissettirir.
Cabanel, Düşmüş Melek’i hangi koşullarda yaptı?
Cabanel 1845’te Roma Ödülü’nü (Prix de Rome) kazandı ve bu bursla Villa Medici’deki Fransız Akademisi’ne gönderildi. Bursiyerler ilerlemelerini göstermek için Paris’e eser göndermek zorundaydı; 1847’de Roma’da yapılan Düşmüş Melek, onun bu zorunlu gönderilerinin (envois) ikincisiydi. (Wikipedia)
Cabanel, kendisi için başka tablolar da yaptığı Montpellier’li koleksiyoncu Alfred Bruyas’ya Roma’dan yazdığı bir mektupta fikrini açıkladı. İki doğayı yan yana koymak istiyordu: biri kötülüğe, talihsizliğe ve düşüşe mahkûm; öteki iffetli ve saf, ışıl ışıl Tanrı’ya yükselen ve O’nu yücelten. “Şeytan’a geçmişteki ihtişamını hatırlatan bu mutluluk karşıtlığı,” diye yazıyordu, “aşağı yukarı tablonun konusudur.” (Fabre Müzesi, Montpellier)
Düşmüş Melek, Kaybolmuş Cennet’ten mi esinlenmiştir?
Cabanel’in mektubu herhangi bir metnin adını vermez; ancak Fabre Müzesi’nin belge dosyası konuyu, gururlu ve yenik Şeytan’ı düşmüş meleğin romantik imgesini biçimlendiren John Milton’ın Kaybolmuş Cennet’inin etkisine bağlar. Aynı dosya, ressam Tassaert’in 1844 Paris Salonu’nda sergilenen daha önceki bir Düşmüş Melek’ini de kaydeder. (Fabre Müzesi, Montpellier)
Kaynakları ne olursa olsun, tablo hikâyeyi tek bir figüre ve tek bir âna indirger. Ne bir savaş ne de gökyüzünden bir düşüş vardır; yalnızca sonrası vardır: meydan okuduğu gök onsuz yoluna devam ederken yerde bırakılmış asi.
Alexandre Cabanel kimdir?
Alexandre Cabanel (1823–1889) Montpellier’de doğdu ve on yedi yaşında Paris’teki École des Beaux-Arts’a girerek François-Édouard Picot’nun öğrencisi oldu. Roma yıllarının ardından Fransa’daki İkinci İmparatorluk döneminin en başarılı ressamlarından biri hâline geldi. (Wikipedia)
III. Napolyon, Cabanel’in Académie des Beaux-Arts’a seçildiği yıl olan 1863’te Salon’da onun Venüs’ün Doğuşu tablosunu satın aldı; Cabanel 1864’ten ölümüne dek École des Beaux-Arts’ta ders verdi. Émile Zola gibi eleştirmenler daha sonra onu modern resme direnmekle eleştirdi. Düşmüş Melek ise onu bu şöhretten yıllar önce, yoğun duygusal yüklü romantik bir konu üzerinde çalışırken gösterir. (Wikipedia)
Düşmüş Melek, Fabre Müzesi’ne nasıl geldi?
Cabanel tuvali yanında tuttu: 1888’de yayımlanan bir kitap, onu Paris’teki atölyesinin arka duvarında yükseğe asılı hâlde gösteriyordu. Ocak 1889’daki ölümünün ardından ailesi tabloyu sanatçının memleketindeki müzeye sundu ve 17 Temmuz 1889 tarihli bir mektupta onu “merhum ustanın Roma’dan gönderdiği en iyi eserlerden biri” olarak tanımladı. Fabre Müzesi tabloyu 27 Temmuz 1889’da teslim aldı. (Fabre Müzesi, Montpellier)
Tablonun oradaki yaşamı kolay olmadı. Müzenin dosyasına göre 1943’te duvardan indirilirken bir merdivenin üzerine düştü ve büyük yırtıklar oluştu; 1975’te restore edildi. Bugün imge Montpellier’nin çok ötesine yayılıyor ve internette çoğu zaman yalnızca “ağlayan Lüsifer” adıyla paylaşılıyor. (Fabre Müzesi, Montpellier)
Düşmüş Melek’i daha yakından tanımak: Neden ağlıyor, tabloya sonra ne oldu ve anlamı ne
Eser künyesi
- Eser adı: Düşmüş Melek
- Sanatçı: Alexandre Cabanel
- Tarih: 1847
- Teknik: Tuval üzerine yağlı boya
- Boyutlar: 120,5 x 196,5 cm
- Koleksiyon: Fabre Müzesi, Montpellier
Düşmüş melek neden ağlıyor? Pişmanlık olmayan bir gözyaşı
Cennetten kovulmuş, ağlayan bir melek. Çoğu insan pişmanlık ya da itiraf gözyaşlarını hayal eder. Ama Cabanel’in Düşmüş Melek tablosundaki gözyaşı o türden görünmüyor. Kolunun ardından görünen tek göz yaşlarla ıslak ve öfkeyle yanıyor.
İpucu ressamın kendi sözlerinde. Cabanel, Roma’dan Montpellier’li koleksiyoncu Alfred Bruyas’ya yazdığı bir mektupta bu Şeytan’ı yenilmiş ama hâlâ gururlu, çaresiz ve kinci olarak tarif etti. İki doğayı yan yana koymak istediğini de yazdı: Biri kötülüğe, talihsizliğe ve düşüşe mahkûm olan, öteki ise ışıl ışıl Tanrı’ya doğru yükselen saf varlıklar. Arkasındaki meleklerin mutluluğu, Şeytan’a bir zamanlar sahip olduğu ihtişamı hatırlatıyor. Cabanel’e göre bu karşıtlık, aşağı yukarı tablonun konusuydu.
Böyle okununca gözyaşı, kaybettiğini seyretmeye zorlanan birinin gözyaşı gibi görünüyor. Kavuşturulmuş kollar utancını gizliyor ama bir teslimiyet değil. Utanç, gurur ve öfke tek bir yüzü ve tek bir hareketi paylaşıyor; belki de bu yüzden bu düşmüş melek hem yakınlık hem de huzursuzluk uyandırıyor.
Cabanel’in mektubu edebî bir kaynak adı vermiyor. Ancak Fabre Müzesi’nin belgeleri konuyu Milton’ın Kaybolmuş Cennet’inin etkisine bağlıyor. Romantiklerin besleyip büyüttüğü o gururlu, yenik Şeytan, o düşmüş melek, genç ressamın fırçasında da yaşıyor gibi.
Kaynaklar: flora-api.montpellier3m.fr · flora-api.montpellier3m.fr
Düşmüş Melek’e sonra ne oldu? Atölye duvarından memleket müzesine, oradan “ağlayan Lüsifer”e
Cabanel, İkinci İmparatorluk Fransası’nın en başarılı ressamlarından biri olduktan sonra bile bu erken eserinden ayrılmadı. 1888’de yayımlanan bir kitapta Düşmüş Melek, Paris’teki atölyesinin arka duvarında yükseğe asılı hâlde görülüyor. 1847’de yapılan tablo, kırk yılı aşkın süre onun yanında kaldı.
Cabanel Ocak 1889’da öldüğünde ailesi tabloyu ressamın memleketi Montpellier’nin müzesine sundu. 17 Temmuz tarihli bir mektupta Düşmüş Melek’i, merhum ustanın Roma’dan gönderdiği en iyi eserlerden biri olarak nitelediler. Fabre Müzesi tabloyu yalnızca on gün sonra, 27 Temmuz’da teslim aldı.
Memlekette de hayat sakin geçmedi. Müzenin kayıtlarına göre 1943’te tablo duvardan indirilirken bir merdivenin üzerine düştü ve tuval ağır biçimde yırtıldı. Ancak 1975’te restore edildi. Düşen bir meleğin tablosu kendisi de düşmüş ve bakılmak için otuz yılı aşkın süre beklemişti.
Bugün Montpellier’den çok uzaklarda, internette “ağlayan Lüsifer” adıyla geniş çapta paylaşılıyor. Yapılışından 170 yılı aşkın süre sonra, öfke ve utançla dolu o güzel yüz, ona bakanları hâlâ huzursuz ediyor.
Kaynaklar: flora-api.montpellier3m.fr · flora-api.montpellier3m.fr · en.wikipedia.org
Kısacası: Düşmüş meleğin tek gözyaşı ne söylüyor?
Düşmüş Melek’teki gözyaşı, bir günahkârın pişmanlık gözyaşı değil. Melekler arkasında ışığın içinden yükselirken, her şeyini kaybetmiş olan yerde kalıyor, utancına ve öfkesine sarılmış hâlde. Cabanel’in mektubunda anlattığı karşıtlığı öğrendiğinizde, o tek gözdeki yaş, yenilgiyi henüz kabullenmemiş bir yürek gibi okunuyor.
Cabanel düşüşü değil, düşüşten sonraki zihni resmetti. Tablonun insanları hâlâ kendine çekmesinin nedeni bu olabilir. Bir gün karşısında durursanız önce o tek göze bakın, sonra bakışınızı arkasındaki göğe kaldırın. Neyi kaybettiği bir bakışta anlaşılacak.
Bir bakışta ayrıntılar
Düşmüş Melek nerede?
Fabre Müzesi, Montpellier
Sergilenen eserleri, özel tarihleri ve giriş koşullarını kontrol edin.
Resmî ziyaretçi bilgileri ↗Kaynaklar ve ek okumalar
- Düşmüş Melek — Fabre Müzesi, Montpellier
- Müzenin açıklaması — Fabre Müzesi, Montpellier
- Sanatçının biyografisi: Alexandre Cabanel (Vikipedi)
- Düşmüş Melek (Vikipedi)