Verhaalmodus
Judith onthoofdt Holofernes
Judith en haar dienares houden Holofernes vast terwijl Judith een zwaard gebruikt. Gentileschi toont de Bijbelse handeling als een moeizame lichamelijke strijd.
- Twee vrouwen drukken een vijandige generaal neer. Het zwaard zit er al in.
- Mouwen opgestroopt. Op haar armband zien sommigen Artemis, naar wie de schilderes vernoemd is.
- Haar dienstmeid Abra houdt hem in bedwang. Niemand kijkt hier alleen maar toe.
- Het bloed spuit zo ver dat het Judiths eigen borst bevlekt.
- Hard licht, een zwarte kamer. Je kunt nergens anders kijken dan naar hen.
- Florence was geschokt. De groothertog stierf voor hij betaalde; Galilei zorgde dat ze haar geld kreeg.
Judith onthoofdt Holofernes is een schilderij van Artemisia Gentileschi van omstreeks 1620 waarop Judith en haar dienstmeid de Assyrische generaal Holofernes op zijn bed neerdrukken terwijl Judith met een zwaard in zijn nek snijdt; het behoort tot de collectie van de Uffizi in Florence.
Wat toont het schilderij Judith onthoofdt Holofernes?
Judith en haar dienares houden Holofernes vast terwijl Judith een zwaard gebruikt. Gentileschi toont de Bijbelse handeling als een moeizame lichamelijke strijd.
In het boek Judith gaat de heldin het kamp van de vijandelijke bevelhebber binnen om haar belegerde volk te redden. Het schilderij toont het gewelddadige keerpunt van het verhaal.
Waarom schilderde Artemisia Judith zo gewelddadig?
Judiths opgestroopte mouwen en gestrekte armen maken de inspanning zichtbaar. Haar lichaam leunt in de handeling in plaats van erbuiten te blijven.
Ook de dienares gebruikt beide armen om Holofernes te bedwingen. Gentileschi geeft haar een actieve rol in de dicht verstrengelde groep.
Het antwoord dat het vaakst klinkt, begint in Rome. In 1611 verkrachtte de schilder Agostino Tassi, een compagnon van haar vader, Artemisia. Tijdens het proces van zeven maanden dat volgde, werd zij gefolterd; Tassi werd schuldig bevonden en veroordeeld tot dwangarbeid of verbanning uit Rome, een straf die nooit werd uitgevoerd. De National Gallery in Londen merkt op dat het rauwe geweld van haar Judith-schilderijen vaak is gelezen als Artemisia’s wraak in verf, maar waarschuwt dat het proces de bespreking van haar kunst soms heeft overschaduwd. De Uffizi voegen er context vanuit de schilderkunst aan toe: ze voltooide dit doek in Rome, waar ze het werk van Caravaggio opnieuw kon zien. (National Gallery, London)
Hoe bouwde Artemisia Gentileschi de scène op?
Wit beddengoed vangt het licht onder de lichamen. Bloed op de lichte stof maakt het geweld expliciet, in plaats van het alleen te suggereren.
De donkere achtergrond laat bijna alle omgevingsdetails weg. Licht en overlappende ledematen concentreren de aandacht op de drie mensen en hun gezamenlijke worsteling.
Wat gebeurde er toen het schilderij in Florence aankwam?
Deze versie, geschilderd rond 1620, behoort tot de Uffizi. Het is een ander werk dan Gentileschi’s behandeling van hetzelfde onderwerp in Napels.
Florence was er niet klaar voor. Volgens de Uffizi was het honorarium afgesproken met groothertog Cosimo II de' Medici, die in 1621 stierf, kort nadat het doek klaar was. Artemisia kreeg haar geld pas met veel moeite en met hulp van haar vriend Galileo Galilei. Toen het schilderij aankwam, riep het rauwe naturalisme heftige reacties op, en de eer om in de Galerij te worden getoond werd het ontzegd. Vandaag hangt het toch in de Uffizi, in een zaal die ‘Caravaggio en Artemisia’ heet. (Uffizi)
Kijk opnieuw naar de gezamenlijke inspanning van de vrouwen. Gentileschi maakt de vastberadenheid van de heldin zichtbaar via het gewicht en de weerstand van de lichamen.
De details in één oogopslag
Bronnen en verder lezen
- Judith onthoofdt Holofernes — Uffizi
- Biografie van de kunstenaar: Artemisia Gentileschi (Wikipedia, Engels)
- Judith onthoofdt Holofernes (Wikipedia, Engels)