Verhaalmodus
De derde mei 1808
Een man in een wit hemd heft zijn armen voor een vuurpeloton. Goya maakt hem tot de lichtste figuur in een scène van angst en naderende dood.
- Eén lantaarn. Die verlicht de slachtoffers, nooit de moordenaars.
- Armen omhoog, zo meteen gefusilleerd. Sommigen zien wonden in zijn handpalmen, zoals bij Christus.
- De soldaten hebben geen gezicht. Alleen één lange rij geweren.
- Aan zijn voeten de mannen die al zijn neergeschoten.
- Achter hem de volgenden. Sommigen bedekken hun gezicht.
- Goya vroeg zelf om dit te mogen schilderen. In de Spaanse Burgeroorlog overleefde het doek een ongeluk met een vrachtwagen.
De derde mei 1808 is een schilderij uit 1814 van Francisco de Goya van een Frans vuurpeloton dat gevangenen fusilleert na de opstand in Madrid van mei 1808, met in het midden een man in een wit hemd die zijn armen opheft in het licht van een lantaarn; het behoort tot de collectie van het Museo Nacional del Prado in Madrid.
Wat toont De derde mei 1808?
Een man in een wit hemd heft zijn armen voor een vuurpeloton. Goya maakt hem tot de lichtste figuur in een scène van angst en naderende dood.
De titel verwijst naar de executies na de Madrileense opstand van mei 1808. Goya schilderde het werk in 1814 en blikte terug op het geweld van de Franse bezetting.
Waarom belicht Goya alleen de slachtoffers?
Tussen beide groepen staat een lantaarn op de grond. Hij verlicht de veroordeelden en toont hun gezichten, terwijl de identiteit van de soldaten verborgen blijft.
De open armen van de centrale man contrasteren met de gesloten rij geweren. Zijn gebaar kan aan martelaarsbeelden herinneren, maar blijft ook de beweging van een angstig mens.
Het enige licht in het schilderij komt van de lantaarn op de grond, zoals kunsthistorica Christine Zappella opmerkt. De Fundación Goya en Aragón wijst erop dat de kubusvormige gloed de wreedheid en het bloed op de grond versterkt. Ook laat dat licht elke veroordeelde zijn eigen reactie tonen: de stichting leest woede in gebalde vuisten, angst in de man in het wit, smeken in gekruiste armen en spijt in handen die naar een mond gaan. De soldaten hebben daarentegen geen gezicht. En kijk naar de rechterhand van de man: Zappella ziet daar de stigmata van Christus. (Smarthistory)
Hoe bouwde Goya de executie op?
De soldaten staan met hun rug naar ons toe. Herhaalde houdingen en wapens laten hen als één macht optreden.
Op de voorgrond liggen lichamen; achteraan wachten andere gevangenen. Goya brengt de gevolgen, de naderende daad en de angst voor wat volgt in één scène samen.
Wat gebeurde er met De derde mei 1808 nadat Goya het had geschilderd?
De donkere heuvel en de verre stad bieden weinig uitweg aan de blik. Het licht trekt ons steeds terug naar de mensen tegenover de wapens.
Goya vroeg zelf om deze opdracht. In een brief van 24 februari 1814 aan de Regentschapsraad bood hij aan de opvallendste en heldhaftigste daden van de opstand te vereeuwigen. Wat hij afleverde was geen overwinningstafereel, en de Fundación Goya en Aragón merkt op dat de nieuwe absolutistische machthebbers dit doek en zijn tegenhanger, De tweede mei 1808, niet goed ontvingen. In 1834 stonden ze allebei al in de depots van het Prado; in 1868, nadat het museum was genationaliseerd, werden ze tentoongesteld. In 1937 raakte dit doek op weg naar Valencia tijdens de Burgeroorlog linksonder beschadigd. Zowel Manet als Picasso liet zich erdoor inspireren. (Fundación Goya en Aragón)
Kijk opnieuw naar het gezicht van de man. Het schilderij geeft een historische gebeurtenis kracht via iemand wiens angst zichtbaar en persoonlijk is.
De details in één oogopslag
Bronnen en verder lezen
- De derde mei 1808 — Museo Nacional del Prado
- Biografie van de kunstenaar: Francisco de Goya (Wikipedia, Engels)
- De derde mei 1808 (Wikipedia, Engels)